Υπογονιμότητα: Αίτια, Διάγνωση και Σύγχρονες Λύσεις

Η υπογονιμότητα ορίζεται ως η αδυναμία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από 12 μήνες τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς προστασία (ή 6 μήνες για γυναίκες άνω των 35 ετών). Επηρεάζει περίπου 15% των ζευγαριών παγκοσμίως και αποτελεί μια κατάσταση που μπορεί να προκληθεί από παράγοντες που αφορούν τη γυναίκα, τον άνδρα ή και τους δύο.

Αίτια Γυναικείας Υπογονιμότητας

1. Ωοθηκική Δυσλειτουργία

• Πολυκυστικές Ωοθήκες (ΣΠΩ): Αποτελεί το 25% των περιπτώσεων
• Πρόωρη Εξάντληση Ωοθηκών: Μειωμένο ωοθηκικό απόθεμα
• Ορμονικές Διαταραχές: Θυρεοειδικά προβλήματα, υπερπρολακτιναιμία

2. Σαλπιγγικοί και Περιτοναϊκοί Παράγοντες

• Απόφραξη Σαλπίγγων: Από λοιμώξεις, ενδομητρίωση, χειρουργεία
• Ενδομητρίωση: Παρουσία ενδομητρικού ιστού εκτός μήτρας
• Κολπίτιδες: Υδροσάλπιγγες που επηρεάζουν τη λειτουργία

3. Μητρικοί Παράγοντες

• Ινομυώματα: Ειδικά αν επηρεάζουν την κοιλότητα
• Πολύποδες Ενδομητρίου
• Ανατομικές Ανωμαλίες
• Συμφύσεις (Asherman syndrome)

4. Τραχηλικοί Παράγοντες

• Ανεπαρκής ποιότητα ή ποσότητα τραχηλικής βλέννας
• Ανοσολογικοί παράγοντες (αντισώματα έναντι σπερματοζωαρίων)

Αίτια Ανδρικής Υπογονιμότητας

Διαταραχές Σπερματογένεσης

• Κιρσοκήλη: Διαστολή φλεβών όσχεου (40% των περιπτώσεων)
• Ορμονικές Διαταραχές: Χαμηλή τεστοστερόνη, υπογοναδισμός
• Γενετικοί Παράγοντες: Σύνδρομο Klinefelter, μικροελλείψεις χρωμοσώματος Y
• Ιατρογενείς Αιτίες: Χημειοθεραπεία, ακτινοβολία

Αποφρακτικές Αιτίες

• Απουσία σπερματικών πόρων
• Προηγούμενα χειρουργεία (αγγειεκτομή)
• Λοιμώξεις

Διαταραχές Σεξουαλικής Λειτουργίας

• Στυτική δυσλειτουργία
• Διαταραχές εκσπερμάτωσης

Διαγνωστική Προσέγγιση

Για τη Γυναίκα

Ορμονικός Έλεγχος (2η-3η ημέρα κύκλου):

• FSH, LH, Οιστραδιόλη (E2)
• AMH (Αντι-Μυλλέριος Ορμόνη) – δείκτης ωοθηκικού αποθέματος
• Προλακτίνη, TSH, T4
• Ανδρογόνα (τεστοστερόνη, DHEAS)

Απεικονιστικές Εξετάσεις:

• Υπερηχογράφημα: Εκτίμηση μήτρας, ωοθηκών, υπολογισμός AFC (Antral Follicle Count)
• Υστεροσαλπιγγογραφία (HSG): Έλεγχος διαβατότητας σαλπίγγων
• Λαπαροσκόπηση: Όταν υπάρχει υποψία ενδομητρίωσης

Άλλες Εξετάσεις:

• Υστεροσκόπηση για ενδομητρική κοιλότητα
• Έλεγχος ωορρηξίας (υπερηχογραφική παρακολούθηση, προγεστερόνη)

Για τον Άνδρα

Σπερμοδιάγραμμα (κύρια εξέταση):

• Παράμετροι: Όγκος, συγκέντρωση, κινητικότητα, μορφολογία
• Κριτήρια WHO: ≥15 εκατ./ml, ≥40% κινητικότητα, ≥4% φυσιολογική μορφολογία

Ορμονικός Έλεγχος:

• Τεστοστερόνη, FSH, LH
• Προλακτίνη (σε ορισμένες περιπτώσεις)

Άλλες Εξετάσεις:

• Υπέρηχος όσχεου (κιρσοκήλη)
• Γενετικές εξετάσεις (αν υπάρχει σοβαρή ολιγοσπερμία)
• Καλλιέργεια σπέρματος

Θεραπευτικές Επιλογές

1. Τροποποιήσεις Τρόπου Ζωής

Για Αμφότερους:

• Διατήρηση υγιούς βάρους (ΔΜΣ 19-25)
• Διακοπή καπνίσματος
• Μέτρια κατανάλωση αλκοόλ
• Τακτική άσκηση (όχι υπερβολική)
• Μείωση στρες
• Υγιεινή διατροφή (μεσογειακή δίαιτα)
• Επαρκής ύπνος
• Αποφυγή τοξικών ουσιών

Συμπληρώματα:

• Φολικό οξύ (400-800 mcg για γυναίκες)
• Βιταμίνη D
• CoQ10 (για άνδρες)
• Ωμέγα-3

2. Φαρμακευτική Θεραπεία

Επαγωγή Ωορρηξίας:

• Κλομιφαίνη (Clomid): 1η γραμμή, 50-150mg ημερησίως για 5 ημέρες
• Λετροζόλη (Femara): Αναστολέας αρωματάσης, συχνά πιο αποτελεσματικός από κλομιφαίνη
• Γοναδοτροπίνες (FSH, LH): Ενέσιμα, για ανθεκτικές περιπτώσεις
• Μετφορμίνη: Σε ΣΠΩ με αντίσταση στην ινσουλίνη

Για Άλλες Καταστάσεις:

• Αντιβιοτικά για λοιμώξεις
• Ορμονική ρύθμιση (θυρεοειδής, προλακτίνη)
• Θεραπεία ενδομητρίωσης (GnRH αγωνιστές, προγεσταγόνα)

3. Χειρουργικές Επεμβάσεις

• Λαπαροσκόπηση: Για ενδομητρίωση, κύστεις, συμφύσεις
• Υστεροσκόπηση: Αφαίρεση πολυπόδων, ινομυωμάτων, διαίρεση συμφύσεων
• Χειρουργική σαλπίγγων: Σε επιλεγμένες περιπτώσεις
• Αντιμετώπιση κιρσοκήλης: Σε άνδρες με κλινική κιρσοκήλη

4. Τεχνικές Υποβοηθούμενης Αναπαραγωγής

IUI (Intrauterine Insemination):

• Ενδομήτρια σπερματέγχυση
• Για ήπιους ανδρικούς παράγοντες, ανεξήγητη υπογονιμότητα
• Συχνά με ελεγχόμενη υπερδιέγερση ωοθηκών
• Ποσοστά επιτυχίας: 10-20% ανά κύκλο

IVF (In Vitro Fertilization – Εξωσωματική Γονιμοποίηση):

• Διέγερση ωοθηκών, ωοληψία, γονιμοποίηση in vitro, μεταφορά εμβρύου
• Ενδείξεις: Σαλπιγγικοί παράγοντες, ενδομητρίωση, μέτριος-σοβαρός ανδρικός παράγοντας, αποτυχία άλλων θεραπειών
• Ποσοστά επιτυχίας: 30-50% ανά κύκλο (εξαρτάται από ηλικία)

ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection):

• Ενδοκυτταροπλασματική ένεση σπερματοζωαρίου
• Για σοβαρή ανδρική υπογονιμότητα
• Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σπέρμα από όρχεκτομή (TESE)

Πρόσθετες Τεχνικές:

• Προεμφυτευτική Γενετική Εξέταση (PGT): Έλεγχος εμβρύων για χρωμοσωμικές ανωμαλίες
• Κρυοσυντήρηση: Εμβρύων, ωαρίων, σπέρματος
• Blastocyst Culture: Καλλιέργεια εμβρύου έως 5η ημέρα
• Assisted Hatching: Βοήθεια εκκόλαψης εμβρύου

5. Δωρεά Γαμετών και Παρένθετη Μητρότητα

Όταν τα ωάρια, το σπέρμα ή η μήτρα δεν είναι λειτουργικά:

• Δωρεά ωαρίων
• Δωρεά σπέρματος
• Δωρεά εμβρύων
• Παρένθετη μητρότητα (όπου επιτρέπεται νομικά)

Ψυχολογική Διάσταση της Υπογονιμότητας

Συναισθηματικές Επιπτώσεις

• Θλίψη, κατάθλιψη, άγχος
• Χαμηλή αυτοεκτίμηση και αίσθημα ανεπάρκειας
• Κοινωνική απομόνωση
• Πίεση σχέσης ζεύγους
• Οικονομικό στρες

Στρατηγικές Αντιμετώπισης

• Επικοινωνία με το σύντροφο: Ειλικρινής και ανοιχτός διάλογος
• Συμβουλευτική: Ατομική ή ζευγαριού
• Ομάδες υποστήριξης: Επαφή με άλλα ζευγάρια
• Stress management: Τεχνικές χαλάρωσης, yoga, διαλογισμός
• Διατήρηση ισορροπίας: Να μην καθορίζει η υπογονιμότητα όλη τη ζωή
• Ρεαλιστικές προσδοκίες: Κατανόηση ποσοστών επιτυχίας

Παράγοντες που Επηρεάζουν την Επιτυχία

Ηλικία

• Γυναίκες <35 ετών: Καλύτερα ποσοστά
• 35-40 ετών: Σταδιακή μείωση γονιμότητας
• >40 ετών: Σημαντική μείωση, αυξημένος κίνδυνος ανωμαλιών
• Άνδρες: Λιγότερη επίδραση, αλλά ποιότητα σπέρματος μειώνεται με την ηλικία

Άλλοι Παράγοντες

• Διάρκεια υπογονιμότητας
• Προηγούμενες εγκυμοσύνες
• Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ)
• Κάπνισμα, αλκοόλ
• Συνυπάρχουσες παθήσεις

Πότε να Αναζητήσετε Βοήθεια

Επισκεφθείτε ειδικό γυναικολόγο-εξειδικευμένο σε θέματα γονιμότητας εάν:

• Δεν έχετε επιτύχει εγκυμοσύνη μετά από 12 μήνες (ή 6 μήνες αν >35 ετών)
• Έχετε ιστορικό επαναλαμβανόμενων αποβολών
• Γνωστοί παράγοντες υπογονιμότητας (ακανόνιστοι κύκλοι, ενδομητρίωση, προβλήματα σπέρματος)
• Προηγούμενη χειρουργική επέμβαση στη λεκάνη
• Προηγούμενη χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία

Πρόληψη και Διατήρηση Γονιμότητας

Συμβουλές για Γυναίκες

• Τακτικοί γυναικολογικοί έλεγχοι
• Έγκαιρη αντιμετώπιση λοιμώξεων
• Διατήρηση υγιούς βάρους
• Αποφυγή σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων
• Εμβολιασμός HPV
• Κρυοσυντήρηση ωαρίων: Για γυναίκες που επιθυμούν να αναβάλουν την εγκυμοσύνη

Συμβουλές για Άνδρες

• Αποφυγή υπερθέρμανσης όσχεου
• Προστασία όσχεου σε ριψοκίνδυνες δραστηριότητες
• Έλεγχος για λοιμώξεις
• Ισορροπημένη διατροφή
• Κρυοσυντήρηση σπέρματος: Πριν από χημειοθεραπεία

Συμπέρασμα

Η υπογονιμότητα είναι μια σύνθετη κατάσταση που απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση. Η σύγχρονη ιατρική προσφέρει ποικίλες θεραπευτικές επιλογές – από απλές φαρμακευτικές θεραπείες έως προηγμένες τεχνικές υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.

Η έγκαιρη διάγνωση, η ολιστική προσέγγιση και η συναισθηματική υποστήριξη είναι κλειδιά για την επιτυχία. Με υπομονή, επιμονή και την κατάλληλη ιατρική φροντίδα, πολλά ζευγάρια πραγματοποιούν το όνειρό τους να γίνουν γονείς.

---

Για ολοκληρωμένη εκτίμηση και εξατομικευμένο σχέδιο θεραπείας υπογονιμότητας, επικοινωνήστε με το Vital Womanhood Clinic.