Ορμονική Θεραπεία Εμμηνόπαυσης (ΘΟΥ): Ναι ή Όχι;

Η Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (ΘΟΥ) αποτελεί την πιο αποτελεσματική θεραπεία για τα συμπτώματα εμμηνόπαυσης — εξαλείφει εξάψεις, νυκτερινές εφιδρώσεις, κολπική ξηρότητα, διαταραχές ύπνου και ψυχολογικές μεταβολές σε 80–90% των γυναικών, ενώ παράλληλα προστατεύει σκελετό και καρδιαγγειακό σύστημα. Μετά από δεκαετίες χρήσης και εκτεταμένες μελέτες, η ιατρική κοινότητα έχει συνθέσει σαφή εξατομικευμένη προσέγγιση που διαχωρίζει τις γυναίκες υψηλού κινδύνου από αυτές που ωφελούνται.

Η συζήτηση για ασφάλεια ΘΟΥ μετά τη μελέτη WHI (2002) δημιούργησε αδικαιολόγητο φόβο που στέρησε από εκατομμύρια γυναίκες αποτελεσματική θεραπεία για χρόνια — σήμερα γνωρίζουμε ότι τα αρχικά συμπεράσματα αφορούσαν μεγαλύτερης ηλικίας γυναίκες με παλαιότερες μορφές ΘΟΥ. Για γυναίκες κάτω των 60 ετών και εντός 10 ετών από εμμηνόπαυση, η σχέση οφέλους/κινδύνου είναι ευνοϊκή για τη ΘΟΥ.

📅 Κλείστε Ραντεβού — Δρ. Δημητρακόπουλος

Τύποι Ορμονικής Θεραπείας

Βήματα Πριν Έναρξη ΘΟΥ

1. Λεπτομερές ιατρικό ιστορικό: Αντενδείξεις, οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού
2. Εξετάσεις αίματος: Λιπιδαιμία, γλυκόζη, ηπατικές, θρομβοφιλία (αν ενδείκνυται)
3. Μαστογραφία: Βασική αξιολόγηση πριν έναρξη
4. Γυναικολογική εξέταση + τεστ Παπ
5. DEXA scan: Βασική οστική πυκνότητα
6. Επιλογή τύπου ΘΟΥ: Δισκία, αυτοκόλλητο, τζελ, εμφύτευμα

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Ποια γυναίκα ΔΕΝ πρέπει να παίρνει ΘΟΥ;

Απόλυτες αντενδείξεις: ενεργός ή ύποπτος καρκίνος μαστού, οιστρογονοεξαρτώμενος καρκίνος (ενδομήτριο), ανεξήγητη κολπική αιμορραγία, ενεργός θρομβοεμβολή (ΦΦΘ/ΠΕ), νόσος ήπατος σε έξαρση, αδιάγνωστη θρομβοφιλία.

2. Αυξάνει η ΘΟΥ τον κίνδυνο καρκίνου μαστού;

Ο κίνδυνος εξαρτάται από τον τύπο: οιστρογόνα μόνο δεν αυξάνουν κίνδυνο (μπορεί και να μειώνουν). Συνδυαστική ΘΟΥ με συνθετικά προγεσταγόνα: ελαφρά αύξηση κινδύνου μετά 5 χρόνια (~1.5–2 επιπλέον ανά 1000 γυναίκες/5 χρόνια). Ο κίνδυνος εξαφανίζεται μετά διακοπή.

3. Ποια μορφή χορήγησης οιστρογόνων είναι ασφαλέστερη;

Τα διαδερμικά οιστρογόνα (αυτοκόλλητο, τζελ) είναι ασφαλέστερα από τα από στόματος για θρομβοεμβολή — δεν περνούν ηπατικό first-pass metabolism, δεν αυξάνουν ηπατικά πρωτεΐνες πήξης. Ιδανικά σε γυναίκες με αυξημένο κίνδυνο ΦΦΘ.

4. Πόσο καιρό πρέπει να παίρνω ΘΟΥ;

Δεν υπάρχει ανώτατο απολύτως καθορισμένο όριο. Για πλήρη ανακούφιση συμπτωμάτων συνήθως 2–5 χρόνια. Πολλές γυναίκες συνεχίζουν μακροπρόθεσμα για προστασία οστών/καρδιάς. Απόφαση εξατομικεύεται ετήσια.

5. Ποια προγεσταγόνα είναι ασφαλέστερα;

Η μικρονικοποιημένη προγεστερόνη (Utrogestan) θεωρείται ασφαλέστερη από συνθετικά προγεσταγόνα (MPA, NETA) — χαμηλότερος κίνδυνος καρκίνου μαστού και θρόμβωσης. Η διδρογεστερόνη (Femoston) είναι επίσης ευνοϊκής ασφαλείας.

6. ΘΟΥ και καρδιαγγειακή νόσος;

Αν ξεκινήσει εντός 10 ετών από εμμηνόπαυση ή <60 ετών (“window of opportunity”), η ΘΟΥ έχει καρδιοπροστατευτικό ρόλο. Αν ξεκινήσει μετά από αυτό το παράθυρο, ο κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου μπορεί να αυξηθεί.

7. ΘΟΥ και κίνδυνος θρομβοεμβολής;

Τα από στόματος οιστρογόνα διπλασιάζουν κίνδυνο ΦΦΘ. Τα διαδερμικά οιστρογόνα δεν αυξάνουν κίνδυνο θρόμβωσης σε φυσιολογικές γυναίκες. Σε γυναίκες με ΔΜΣ>30 ή θρομβοφιλία, τα διαδερμικά οιστρογόνα είναι η επιλογή.

8. Βοηθά η ΘΟΥ στην οστεοπόρωση;

Ναι. Η ΘΟΥ αναστέλλει οστική απορρόφηση και διατηρεί οστική πυκνότητα, μειώνοντας κίνδυνο καταγμάτων κατά 25–35%. Ωστόσο, η προστασία παύει με τη διακοπή. Εναλλακτικές: διφωσφονικά, δενοσουμάμπη.

9. Χρειάζεται η ΘΟΥ παρακολούθηση;

Ναι. Ετήσια παρακολούθηση: μαστογραφία, γυναικολογική εξέταση, αρτηριακή πίεση, αξιολόγηση συμπτωμάτων. Κάθε 2 χρόνια: DEXA scan. Επανεκτίμηση αναλογίας οφέλους/κινδύνου.

10. Τι εναλλακτικές υπάρχουν για ΘΟΥ;

Μη ορμονικές: Βαρενικλίνη (νέα ένδειξη), SSRIs/SNRIs (βελοξαφίνη για εξάψεις), gabapentin/pregabalin. Φυτικά: ισοφλαβόνες σόγιας (ελαφρή επίδραση). Laser κόλπου για GSM. Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για εξάψεις.

11. ΘΟΥ και κίνδυνος καρκίνου ενδομητρίου;

Τα οιστρογόνα μόνο (χωρίς προγεσταγόνο) σε γυναίκες με μήτρα αυξάνουν σημαντικά κίνδυνο καρκίνου ενδομητρίου. Η προσθήκη προγεσταγόνου εξουδετερώνει αυτόν τον κίνδυνο. Γι’ αυτό οιστρογόνα μόνο δίνονται ΜΟΝΟ σε γυναίκες με υστερεκτομή.

12. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της τιμπολόνης;

Η τιμπολόνη έχει ιστοεκλεκτική δράση: ανακουφίζει εξάψεις, κολπική ξηρότητα, βελτιώνει λίμπιντο (ανδρογονική δράση) και διατηρεί οστική πυκνότητα. Δεν δίνεται σε γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού ή αγγειακής νόσου.

13. Πόσο γρήγορα δρα η ΘΟΥ;

Εξάψεις και διαταραχές ύπνου βελτιώνονται εντός 2–4 εβδομάδων. Κολπική ξηρότητα: 4–8 εβδομάδες. Διάθεση: 4–6 εβδομάδες. Προστατευτικά αποτελέσματα στα οστά: μήνες–χρόνια.

14. Μπορεί η ΘΟΥ να βελτιώσει σεξουαλική λειτουργία;

Ναι. Η ΘΟΥ βελτιώνει κολπική λίπανση, ελαστικότητα βλεννογόνου και μειώνει δυσπαρεύνια. Για βελτίωση λίμπιντο: τιμπολόνη ή τοπική τεστοστερόνη (off-label) είναι αποτελεσματικές.

15. Είναι ίδια η ΘΟΥ με τα αντισυλληπτικά χάπια;

Όχι. Τα αντισυλληπτικά περιέχουν υψηλότερες δόσεις οιστρογόνων και σκοπό αναστολή ωοθυλακιορρηξίας. Η ΘΟΥ χρησιμοποιεί χαμηλότερες δόσεις οιστραδιόλης για ανακούφιση συμπτωμάτων — δεν είναι αντισυλληπτική.

✅ Συμπεράσματα

• ΘΟΥ είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία εξάψεων και GSM
• Διαδερμικά οιστρογόνα + μικρονικοποιημένη προγεστερόνη = ασφαλέστερος συνδυασμός
• Έναρξη <60 ετών/”window of opportunity” = βέλτιστο προφίλ ασφαλείας
• Αντενδείξεις: ενεργός καρκίνος μαστού/ενδομητρίου, ανεξήγητη αιμορραγία, ενεργή θρόμβωση
• Ετήσια παρακολούθηση (μαστογραφία, γυναικολογική εξέταση)
• Εξατομικευμένη απόφαση από εξειδικευμένο γυναικολόγο