Κύστες Ωοθηκών: Πότε Χρειάζεται Επέμβαση;

Οι κύστεις ωοθηκών είναι σακίδια υγρού που αναπτύσσονται εντός ή στην επιφάνεια μίας ή και των δύο ωοθηκών, αποτελούν εξαιρετικά συχνό εύρημα κατά τη γυναικολογική αξιολόγηση και στη συντριπτική πλειονότητα αφορούν καλοήθεις λειτουργικές κύστεις που υποχωρούν αυτόματα. Εντούτοις, ορισμένοι τύποι κύστεων — ενδομητριώματα, δερμοειδείς κύστεις, κυσταδενώματα — χρειάζονται διαφορετική αντιμετώπιση και παρακολούθηση.

Η διαφορική διάγνωση μεταξύ καλοήθους και κακοήθους κύστης είναι κρίσιμη, καθώς ο καρκίνος ωοθήκης είναι ο πιο θανατηφόρος γυναικολογικός καρκίνος λόγω καθυστερημένης διάγνωσης. Το διακολπικό υπερηχογράφημα, οι δείκτες όγκου (CA-125, HE4) και ο Risk of Malignancy Index (RMI) βοηθούν στη στρωμάτωση κινδύνου.

📅 Κλείστε Ραντεβού — Δρ. Δημητρακόπουλος

Τύποι Κύστεων Ωοθήκης

Βήματα Αξιολόγησης Κύστης Ωοθήκης

1. Κλινική εξέταση: Κοιλιακός πόνος, ψηλάφηση κοιλίας
2. Διακολπικό υπερηχογράφημα: Μέγεθος, μορφολογία (απλή/σύνθετη), ροή doppler
3. Δείκτες όγκου: CA-125, HE4 (ROMA index) σε γυναίκες εμμηνόπαυσης
4. MRI πυέλου: Αμφίβολες περιπτώσεις
5. Επαναληπτικό υπερηχογράφημα: Μετά 6–8 εβδομάδες για λειτουργικές κύστεις
6. Εκτίμηση κινδύνου κακοήθειας: RMI ή IOTA criteria

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι επικίνδυνες οι κύστεις ωοθηκών;

Οι περισσότερες κύστεις ωοθηκών είναι καλοήθεις και αυτοπεριορίζονται. Ωστόσο, ορισμένες χαρακτηριστικές (παρουσία χωρισμάτων, θηλώσεων, αυξημένη ροή) ή μέγεθος >10cm σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες χρειάζονται εκτίμηση κακοήθειας.

2. Ποια είναι τα συμπτώματα κύστης ωοθήκης;

Πολλές κύστεις είναι ασυμπτωματικές. Συμπτώματα: πυελικός πόνος (ειδικά κατά την έμμηνο ρύση ή μετά άσκηση), αίσθημα πληρότητας στην κοιλιά, δυσκολία ούρησης, ακανόνιστες εμμηνορρυσίες, δυσπαρεύνια.

3. Τι είναι η στροφή ωοθήκης;

Η στροφή ωοθήκης είναι χειρουργική επείγουσα ανάγκη — η ωοθήκη στρέφεται γύρω από τον λιγαμέντο, διακόπτοντας αιμάτωση. Συμπτώματα: αιφνίδιος, έντονος πόνος, ναυτία, έμετος. Χρειάζεται άμεση λαπαροσκόπηση.

4. Πότε χρειάζεται χειρουργείο;

Χειρουργική αντιμετώπιση συνιστάται όταν: κύστη δεν υποχωρεί μετά 3 κύκλους παρακολούθησης, μέγεθος >5–7cm, υποψία κακοήθειας (σύνθετη μορφολογία, αυξημένος CA-125), στροφή, ρήξη με αιμορραγία ή επίδραση στη γονιμότητα.

5. Τι είναι η δερμοειδής κύστη;

Η δερμοειδής κύστη (ώριμο κυστικό τεράτωμα) είναι καλοήθης νεοπλασία που περιέχει ιστό από πολλά βλαστικά στρώματα (λίπος, τρίχες, δόντια, δέρμα). Είναι η πιο συχνή ωοθηκική νεοπλασία σε νεαρές γυναίκες. Θεραπεία: λαπαροσκοπική κυστεκτομή.

6. Μπορεί η κύστη να επηρεάσει τη γονιμότητα;

Ανάλογα με τον τύπο: ενδομητριώματα μειώνουν ωοθηκικό απόθεμα και ποιότητα ωαρίων. Μεγάλες κύστεις μπορεί να εμποδίζουν ωοληψία κατά IVF. Λειτουργικές κύστεις συνήθως δεν επηρεάζουν γονιμότητα.

7. Πόσο μεγάλη κύστη απαιτεί χειρουργείο;

Δεν υπάρχει απόλυτο όριο. Γενική αρχή: κύστεις <5cm σε αναπαραγωγικές γυναίκες παρακολουθούνται. Κύστεις >5–7cm ή σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες που δεν υποχωρούν χρειάζονται αξιολόγηση για χειρουργείο.

8. Τι είναι το CA-125;

Το CA-125 είναι δείκτης καρκίνου ωοθηκών — χρήσιμος κυρίως σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες. Μπορεί να είναι ψευδώς αυξημένος σε ενδομητρίωση, μυώματα, εγκυμοσύνη, φλεγμονώδεις νόσους. Ο HE4 σε συνδυασμό (ROMA index) είναι πιο ειδικός.

9. Πώς γίνεται η λαπαροσκόπηση για κύστη;

Με λαπαροσκοπική κυστεκτομή αφαιρείται μόνο η κύστη διατηρώντας το ωοθηκικό παρέγχυμα. Σε ενδομητριώματα ή δερμοειδείς κύστεις γίνεται προσεκτική αφαίρεση ώστε να χαθεί ελάχιστος ωοθηκικός ιστός. Νοσηλεία 1–2 ημέρες.

10. Τι γίνεται με κύστεις κατά εγκυμοσύνη;

Η πλειονότητα κύστεων που ανακαλύπτονται κατά το 1ο τρίμηνο (κυρίως ωχρινικές) υποχωρεί αυτόματα στο 2ο τρίμηνο. Ανησυχητικές κύστεις (>10cm ή με χαρακτηριστικά κακοήθειας) μπορούν να αντιμετωπιστούν λαπαροσκοπικά στο 2ο τρίμηνο.

11. Η κύστη μπορεί να “σκάσει”;

Η ρήξη κύστης συνήθως συμβαίνει σε ωχρινικές κύστεις και προκαλεί αιφνίδιο πόνο. Η πλειονότητα αντιμετωπίζεται συντηρητικά. Ρήξη με μαζική αιμορραγία (“αιμορραγική κύστη”) μπορεί να χρειαστεί άμεση χειρουργική παρέμβαση.

12. Υπάρχουν φάρμακα για κύστεις ωοθηκών;

Τα αντισυλληπτικά δισκία αναστέλλουν ωοθυλακιορρηξία και μειώνουν εμφάνιση νέων λειτουργικών κύστεων, αλλά δεν θεραπεύουν υπάρχουσες. Για ενδομητριώματα: ορμονική αγωγή μειώνει μέγεθος αλλά δεν αποτρέπει υποτροπή μετά διακοπή.

13. Τι συμβαίνει με κύστεις στην εμμηνόπαυση;

Κύστεις ωοθηκών σε εμμηνοπαυσιακές γυναίκες απαιτούν αυστηρότερη αξιολόγηση. Ακόμη και απλές κύστεις <5cm με φυσιολογικό CA-125/HE4 μπορούν να παρακολουθηθούν, αλλά σύνθετες κύστεις χρειάζονται χειρουργική αξιολόγηση.

14. Επηρεάζει η κύστη τον κύκλο;

Ναι. Μεγάλες λειτουργικές κύστεις μπορεί να καθυστερήσουν ωοθυλακιορρηξία και προκαλέσουν ακανόνιστες εμμηνορρυσίες. Ενδομητριώματα και κύστεις που εμπλέκουν ωοθηκικό ιστό μπορεί να οδηγήσουν σε ανωοθυλακιορρηξία.

15. Πόσο συχνά πρέπει να παρακολουθώ κύστη;

Για λειτουργικές κύστεις: επανέλεγχος μετά 6–8 εβδομάδες (1–2 κύκλοι). Για ανεπίπλεκτες απλές κύστεις <5cm: ετήσια παρακολούθηση. Για ενδομητριώματα: κάθε 6 μήνες. Πάντα βάσει ιατρικής αξιολόγησης.

✅ Συμπεράσματα

• Η πλειονότητα κύστεων ωοθηκών είναι καλοήθεις λειτουργικές — υποχωρούν αυτόματα
• Ο τύπος κύστης καθορίζει την αντιμετώπιση
• Ενδομητριώματα >4cm και δερμοειδείς >5cm χρειάζονται λαπαροσκόπηση
• CA-125+HE4 (ROMA) για αξιολόγηση κακοήθειας σε εμμηνοπαυσιακές
• Εντατικότερη παρακολούθηση σε εμμηνόπαυση
• Άμεση ιατρική αξιολόγηση σε αιφνίδιο πόνο (υποψία στροφής)