Ορμονοθεραπεία (HRT): Οφέλη, Κίνδυνοι και Επιλογές – Πλήρης Οδηγός 2026

🔬 Τι Είναι η Ορμονοθεραπεία Υποκατάστασης (HRT);

Η Ορμονοθεραπεία Υποκατάστασης (Hormone Replacement Therapy – HRT) είναι θεραπευτική προσέγγιση που αποσκοπεί στην αντικατάσταση των ορμονών που μειώνονται φυσιολογικά κατά την εμμηνόπαυση. Κατά την εμμηνόπαυση, οι ωοθήκες σταματούν σταδιακά να παράγουν οιστρογόνα και προγεστερόνη, προκαλώντας μια σειρά συμπτωμάτων που μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά την ποιότητα ζωής της γυναίκας.

Η HRT στοχεύει στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης και στην πρόληψη μακροπρόθεσμων επιπλοκών που σχετίζονται με την ορμονική ανεπάρκεια, όπως η οστεοπόρωση και τα καρδιαγγειακά νοσήματα.

Ιστορική Αναδρομή

Η HRT εισήχθη στη δεκαετία του 1940 και έγινε ευρέως διαδεδομένη στη δεκαετία του 1960. Το 2002, η μελέτη Women’s Health Initiative (WHI) δημιούργησε ανησυχίες σχετικά με τους κινδύνους της HRT, οδηγώντας σε σημαντική μείωση της χρήσης της. Ωστόσο, μεταγενέστερες αναλύσεις έδειξαν ότι τα οφέλη της HRT υπερτερούν των κινδύνων για τις περισσότερες γυναίκες κάτω των 60 ετών ή εντός 10 ετών από την εμμηνόπαυση.

💊 Τύποι Ορμονοθεραπείας

1. Μόνο Οιστρογόνα (Estrogen-Only Therapy)

Ενδείξεις: Προορίζεται για γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε υστερεκτομή (αφαίρεση μήτρας).

Τύποι οιστρογόνων:

• Συζευγμένα οιστρογόνα (Conjugated estrogens): Από φυσικές πηγές
• Οιστραδιόλη (Estradiol): Βιοταυτόσημη με την ανθρώπινη ορμόνη
• Οιστρόνη (Estrone): Λιγότερο ισχυρή μορφή

Μορφές χορήγησης:

• Από του στόματος δισκία
• Διαδερμικά έμπλαστρα
• Gel ή κρέμες
• Εμφυτεύματα
• Ενέσεις (σπάνια)

2. Συνδυασμένη Θεραπεία (Οιστρογόνα + Προγεστερόνη)

Ενδείξεις: Για γυναίκες με άθικτη μήτρα. Η προγεστερόνη προστατεύει το ενδομήτριο από την υπερπλασία που μπορεί να προκαλέσουν τα οιστρογόνα μόνα τους.

Τύποι προγεστερόνης:

• Φυσική προγεστερόνη (Micronized progesterone): Βιοταυτόσημη
• Προγεστίνες συνθετικές: Medroxyprogesterone acetate (MPA), Norethisterone, Dydrogesterone

Σχήματα χορήγησης:

• Συνεχής συνδυασμένη: Οιστρογόνα και προγεστερόνη καθημερινά
• Διακανονική συνδυασμένη: Οιστρογόνα καθημερινά + προγεστερόνη 12-14 ημέρες/μήνα

3. Τοπική Θεραπεία

Κολπικά οιστρογόνα: Για την αντιμετώπιση ουρογεννητικών συμπτωμάτων (κολπική ξηρότητα, δυσπαρευνία, υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις).

Μορφές:

• Κολπικές κρέμες
• Κολπικά δισκία
• Κολπικός δακτύλιος

Τα τοπικά οιστρογόνα έχουν ελάχιστη συστηματική απορρόφηση και δεν απαιτούν προγεστερόνη ακόμα και σε γυναίκες με μήτρα.

4. Τιβολόνη (Tibolone)

Συνθετική ορμόνη με οιστρογονική, προγεσταγονική και ανδρογονική δράση. Κατάλληλη για γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση.

✅ Οφέλη της Ορμονοθεραπείας

Βραχυπρόθεσμα Οφέλη

1. Αγγειοκινητικά Συμπτώματα

• Εξάψεις: Μείωση κατά 85-90%
• Νυχτερινή εφίδρωση: Σημαντική βελτίωση ποιότητας ύπνου
• Άμεση ανακούφιση εντός 2-4 εβδομάδων

2. Ουρογεννητικά Συμπτώματα

• Κολπική ξηρότητα: Αποκατάσταση κολπικής υγρασίας
• Δυσπαρευνία: Βελτίωση σεξουαλικής λειτουργίας
• Ακράτεια ούρων: Μείωση συμπτωμάτων
• Υποτροπιάζουσες UTIs: Πρόληψη λοιμώξεων

3. Ψυχολογικά και Νευρολογικά

• Βελτίωση διάθεσης και μείωση ευερεθιστότητας
• Μείωση άγχους και καταθλιπτικών συμπτωμάτων
• Βελτίωση νοητικής λειτουργίας και μνήμης
• Καλύτερη ποιότητα ύπνου

4. Δέρμα και Τρίχες

• Αύξηση ελαστικότητας και υγρασίας δέρματος
• Μείωση ρυτίδων
• Βελτίωση ποιότητας μαλλιών

Μακροπρόθεσμα Οφέλη

1. Οστική Υγεία

• Πρόληψη οστεοπόρωσης: Μείωση απώλειας οστικής μάζας
• Μείωση καταγμάτων: 30-40% μείωση κινδύνου καταγμάτων ισχίου
• Αύξηση οστικής πυκνότητας
• Αποτελεσματική σε όλες τις ηλικίες

2. Καρδιαγγειακή Υγεία

• Νεαρές γυναίκες (<60 ετών): Προστασία από καρδιαγγειακά νοσήματα
• Βελτίωση λιπιδαιμικού προφίλ (↑HDL, ↓LDL)
• Μείωση στεφανιαίας νόσου σε νεαρή εμμηνόπαυση
• Βελτίωση ενδοθηλιακής λειτουργίας

Σημείωση: Τα καρδιαγγειακά οφέλη εξαρτώνται από το “timing hypothesis” – έναρξη HRT εντός 10 ετών από την εμμηνόπαυση.

3. Νευροπροστασία

• Πιθανή μείωση κινδύνου άνοιας και Alzheimer (αν ξεκινήσει νωρίς)
• Προστασία νοητικής λειτουργίας
• Μείωση νευροεκφύλισης

4. Μεταβολικά Οφέλη

• Μείωση σπλαχνικού λίπους
• Βελτίωση ινσουλινικής ευαισθησίας
• Μείωση κινδύνου διαβήτη τύπου 2

5. Κολοректικός Καρκίνος

• Μείωση κινδύνου κατά 30-40%

⚠️ Κίνδυνοι και Παρενέργειες

Σοβαροί Κίνδυνοι

1. Καρκίνος Μαστού

• Συνδυασμένη HRT: Μικρή αύξηση κινδύνου με μακροχρόνια χρήση (>5 ετών)
• Μόνο οιστρογόνα: Δεν αυξάνουν τον κίνδυνο (ίσως τον μειώνουν)
• Κίνδυνος επιστρέφει στο φυσιολογικό μετά τη διακοπή
• Απόλυτος κίνδυνος: +1 περίπτωση ανά 1000 γυναίκες ετησίως

2. Θρομβοεμβολικά Επεισόδια

• Φλεβική θρόμβωση (DVT): Αυξημένος κίνδυνος με από του στόματος οιστρογόνα
• Πνευμονική εμβολή: Σπάνια αλλά σοβαρή επιπλοκή
• Διαδερμικά οιστρογόνα: Χαμηλότερος κίνδυνος
• Αυξημένος κίνδυνος στο 1ο έτος θεραπείας

3. Εγκεφαλικό Επεισόδιο

• Μικρή αύξηση κινδύνου ισχαιμικού εγκεφαλικού
• Κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία
• Απόλυτος κίνδυνος: +1 περίπτωση ανά 1000 γυναίκες ετησίως

4. Καρκίνος Ενδομητρίου

• Μόνο οιστρογόνα: Σημαντική αύξηση κινδύνου σε γυναίκες με μήτρα
• Με προγεστερόνη: Ο κίνδυνος εξαλείφεται

5. Καρκίνος Ωοθηκών

• Μικρή αύξηση κινδύνου με μακροχρόνια χρήση
• Κίνδυνος επιστρέφει στο φυσιολογικό μετά τη διακοπή

Κοινές Παρενέργειες

• Μαστική ευαισθησία/πόνος
• Κολπική αιμορραγία: Ιδιαίτερα στη διακανονική θεραπεία
• Ναυτία: Συνήθως στην αρχή της θεραπείας
• Κεφαλαλγία
• Κατακράτηση υγρών/οίδημα
• Διακυμάνσεις διάθεσης
• Φούσκωμα κοιλίας

Οι περισσότερες παρενέργειες βελτιώνονται μετά από 2-3 μήνες θεραπείας.

🩺 Ενδείξεις και Αντενδείξεις

Ενδείξεις HRT

• Μέτρια έως σοβαρά αγγειοκινητικά συμπτώματα (εξάψεις, νυχτερινή εφίδρωση)
• Ουρογεννητικά συμπτώματα (κολπική ξηρότητα, δυσπαρευνία)
• Πρόληψη οστεοπόρωσης σε γυναίκες υψηλού κινδύνου
• Πρώιμη εμμηνόπαυση (<40 ετών)
• Χειρουργική εμμηνόπαυση

Απόλυτες Αντενδείξεις

• Καρκίνος μαστού (τρέχων ή προηγούμενος)
• Καρκίνος ενδομητρίου ή άλλος ορμονοεξαρτώμενος καρκίνος
• Μη διαγνωσμένη κολπική αιμορραγία
• Ενεργή φλεβική θρόμβωση ή εμβολή
• Ενεργή ή πρόσφατη αρτηριακή θρομβοεμβολική νόσος (έμφραγμα, εγκεφαλικό)
• Οξεία ηπατική νόσος
• Πορφυρία
• Αλλεργία σε συστατικά

Σχετικές Αντενδείξεις

• Ιστορικό φλεβικής θρόμβωσης
• Παράγοντες κινδύνου καρδιαγγειακών νοσημάτων
• Ινομυώματα μήτρας
• Ενδομητρίωση
• Επιληψία
• Άσθμα
• Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου μαστού

🔬 Έναρξη και Παρακολούθηση Θεραπείας

Προεκτίμηση

Κλινική εκτίμηση:

• Πλήρες ιατρικό ιστορικό
• Οικογενειακό ιστορικό
• Φυσική εξέταση (ύψος, βάρος, ΒΜΙ, πίεση)
• Γυναικολογική εξέταση
• Εξέταση μαστών

Εργαστηριακές εξετάσεις:

• FSH (προαιρετικά – η διάγνωση της εμμηνόπαυσης είναι κλινική)
• Λιπιδαιμικό προφίλ
• Γλυκόζη νηστείας
• Ηπατικές ένζυμα
• TSH (έλεγχος θυροειδούς)

Απεικονιστικές εξετάσεις:

• Μαστογραφία: Πριν την έναρξη (σε γυναίκες >40 ετών)
• Υπερηχογράφημα πυέλου: Σε περίπτωση ακανόνιστης αιμορραγίας
• Οστική πυκνότητα (DEXA): Σε γυναίκες υψηλού κινδύνου

Επιλογή Θεραπείας

Η επιλογή εξατομικεύεται με βάση:

• Ηλικία και χρόνος από εμμηνόπαυση
• Συμπτώματα και βαρύτητα
• Παρουσία μήτρας
• Παράγοντες κινδύνου
• Προτιμήσεις ασθενούς
• Κόστος

Τακτική Παρακολούθηση

Αρχικά (πρώτοι 3 μήνες):

• Επανεκτίμηση συμπτωμάτων
• Παρενέργειες
• Προσαρμογή δόσης εάν χρειάζεται

Ετήσια παρακολούθηση:

• Κλινική επανεκτίμηση
• Φυσική εξέταση
• Έλεγχος πίεσης και βάρους
• Μαστογραφία (ετησίως)
• Τεστ Παπανικολάου (ανά 3 έτη ή σύμφωνα με πρωτόκολλο)
• Επαναξιολόγηση ανάγκης συνέχισης θεραπείας

⏱️ Διάρκεια Θεραπείας

Γενικές Συστάσεις:

• Για συμπτώματα: Όσο χρειάζεται για ανακούφιση
• Για οστεοπόρωση: Μακροπρόθεσμη θεραπεία
• Πρώιμη εμμηνόπαυση: Μέχρι την ηλικία φυσιολογικής εμμηνόπαυσης (50-51 ετών)

Ετήσια επανεκτίμηση:

• Οφέλη έναντι κινδύνων
• Συμπτώματα
• Ποιότητα ζωής
• Προτίμηση ασθενούς

Διακοπή HRT

Σταδιακή μείωση (tapering):

• Προτιμότερη από την απότομη διακοπή
• Μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής συμπτωμάτων
• Διάρκεια: 3-6 μήνες

Παρακολούθηση μετά τη διακοπή:

• Επιστροφή συμπτωμάτων
• Οστική πυκνότητα (εάν υπάρχει κίνδυνος)

🌿 Εναλλακτικές και Συμπληρωματικές Θεραπείες

Φυτοοιστρογόνα

• Ισοφλαβόνες σόγιας: Μέτρια αποτελεσματικότητα
• Μαύρο cohosh: Για εξάψεις
• Τριφύλλι: Φυτοοιστρογόνα
• Λιναρόσπορος: Λιγναίνες

Μη Ορμονικές Φαρμακευτικές Θεραπείες

• SSRIs/SNRIs: Για εξάψεις (Paroxetine, Venlafaxine)
• Gabapentin: Για εξάψεις και νυχτερινή εφίδρωση
• Clonidine: Μέτρια αποτελεσματικότητα

Τροποποιήσεις Τρόπου Ζωής

• Δροσερό περιβάλλον
• Στρωματώδης ενδυμασία
• Αποφυγή τριγκέρων (καυτά ποτά, πικάντικα, αλκοόλ)
• Τακτική άσκηση
• Τεχνικές χαλάρωσης (yoga, διαλογισμός)
• Διατήρηση υγιούς βάρους

🔮 Μελλοντικές Κατευθύνσεις

Νέες μορφές HRT:

• Εκλεκτικοί ρυθμιστές οιστρογονικών υποδοχέων (SERMs)
• Ιστο-εκλεκτικά σύμπλοκα οιστρογόνων (TSECs)
• Βιοταυτόσημα ορμόνες
• Νέα συστήματα χορήγησης (intranasal spray)

Εξατομικευμένη θεραπεία:

• Γενετική προφίλ
• Βιοδείκτες κινδύνου
• Ακριβής ιατρική

📞 Πότε να Επικοινωνήσετε με τον Γυναικολόγο

Πριν την έναρξη HRT:

• Πλήρης ενημέρωση για οφέλη και κινδύνους
• Εκτίμηση καταλληλότητας
• Εξατομικευμένο πλάνο

Κατά τη διάρκεια θεραπείας:

• Ανεπιθύμητες παρενέργειες
• Ακανόνιστη αιμορραγία
• Νέα συμπτώματα
• Μάζα μαστού
• Πόνος ή οίδημα κάτω άκρων
• Θωρακικός πόνος ή δύσπνοια

💡 Συμπεράσματα

Η Ορμονοθεραπεία Υποκατάστασης παραμένει η πιο αποτελεσματική θεραπεία για τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης. Με σωστή επιλογή ασθενών, εξατομικευμένη προσέγγιση και τακτική παρακολούθηση, τα οφέλη της HRT υπερτερούν των κινδύνων για τις περισσότερες γυναίκες.

Βασικά σημεία:

• Έναρξη εντός 10 ετών από την εμμηνόπαυση
• Χρήση χαμηλότερης αποτελεσματικής δόσης
• Εξατομικευμένη θεραπεία
• Ετήσια επανεκτίμηση
• Ενημερωμένη απόφαση