Εμμηνόπαυση: Συμπτώματα, Αντιμετώπιση και Ορμονική Θεραπεία – Πλήρης Οδηγός 2026

Τι Είναι η Εμμηνόπαυση;

Η εμμηνόπαυση είναι μια φυσιολογική διαδικασία που σηματοδοτεί το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου της γυναίκας. Ορίζεται ως η οριστική διακοπή της έμμηνου ρύσης για διάστημα τουλάχιστον 12 συνεχόμενων μηνών, χωρίς την ύπαρξη άλλης παθολογικής αιτίας. Συμβαίνει συνήθως μεταξύ 45-55 ετών, με τη μέση ηλικία να βρίσκεται γύρω στα 51 έτη.

Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια, αλλά μια φυσική μετάβαση που βιώνει κάθε γυναίκα. Ωστόσο, οι ορμονικές αλλαγές που τη συνοδεύουν μπορούν να προκαλέσουν σημαντικά συμπτώματα που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής. Η κατανόηση αυτών των αλλαγών και η σωστή αντιμετώπισή τους είναι κρίσιμες για τη διατήρηση της υγείας και της ευεξίας.

Οι Τρεις Φάσεις της Εμμηνοπαυσιακής Περιόδου

1. Περιεμμηνόπαυση (Premenopause & Perimenopause)

Η περιεμμηνόπαυση είναι η μεταβατική περίοδος που προηγείται της τελικής εμμηνόπαυσης και μπορεί να διαρκέσει από 2 έως 10 χρόνια. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, τα επίπεδα οιστρογόνων και προγεστερόνης αρχίζουν να διακυμαίνονται σημαντικά.

Χαρακτηριστικά της περιεμμηνόπαυσης:

• Ανώμαλοι εμμηνορροϊκοί κύκλοι (πιο σύντομοι ή μακρύτεροι)
• Μεταβολές στην έντασή της ροής (πιο ελαφριά ή πιο έντονη)
• Πρώιμα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα (εξάψεις, διαταραχές ύπνου)
• Διαταραχές της διάθεσης και συναισθηματική αστάθεια
• Μειωμένη γονιμότητα (αλλά η σύλληψη παραμένει πιθανή)

2. Εμμηνόπαυση (Menopause)

Η εμμηνόπαυση διαγιγνώσκεται αναδρομικά, μετά από 12 συνεχόμενους μήνες χωρίς έμμηνο ρύση. Κατά τη στιγμή αυτή, οι ωοθήκες έχουν σταματήσει να παράγουν ωάρια και τα επίπεδα οιστρογόνων έχουν μειωθεί δραστικά.

3. Μετεμμηνόπαυση (Postmenopause)

Η μετεμμηνόπαυση αναφέρεται στην περίοδο μετά την εμμηνόπαυση και διαρκεί για το υπόλοιπο της ζωής της γυναίκας. Τα συμπτώματα μπορεί να εξακολουθήσουν για αρκετά χρόνια, αλλά συνήθως μειώνονται σταδιακά σε έντασή.

Συμπτώματα της Εμμηνόπαυσης: Αναλυτικός Οδηγός

Αγγειοκινητικά Συμπτώματα

Εξάψεις (Hot Flashes): Το πιο κοινό σύμπτωμα, που επηρεάζει το 75-85% των γυναικών. Χαρακτηρίζονται από αιφνίδια αίσθηση έντονης ζέστης που ξεκινά από το θώρακα και εξαπλώνεται στο πρόσωπο και τον λαιμό, διαρκώντας 30 δευτερόλεπτα έως 10 λεπτά.

Νυχτερινοί ιδρώτες: Εξάψεις που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια του ύπνου, προκαλώντας έντονη εφίδρωση και συχνές αφυπνίσεις. Μπορούν να οδηγήσουν σε χρόνια αϋπνία και κόπωση.

Καρδιακοί παλμοί: Αίσθηση ταχυκαρδίας ή ακανόνιστων χτύπων της καρδιάς, που μπορεί να συνοδεύουν τις εξάψεις.

Ψυχολογικά & Νευρολογικά Συμπτώματα

• Διαταραχές της διάθεσης: Ευερεθιστότητα, άγχος, καταθλιπτικές διαθέσεις
• Γνωστικές διαταραχές: “Brain fog”, δυσκολία συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης
• Αϋπνία: Δυσκολία στην έναρξη ή διατήρηση του ύπνου
• Κόπωση: Χρόνια αίσθηση εξάντλησης ανεξάρτητα από τον ύπνο

Ουρογεννητικά Συμπτώματα

Κολπική ξηρότητα: Η μείωση των οιστρογόνων προκαλεί λέπτυνση και ξηρότητα του κολπικού βλεννογόνου, οδηγώντας σε:

• Δυσπαρευνία (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή)
• Κνησμό και ερεθισμό
• Αυξημένη επιρρέπεια σε λοιμώξεις

Ουρολογικά προβλήματα:

• Ακράτεια ούρων (ιδιαίτερα κατά το βήχα, γέλιο, άσκηση)
• Συχνουρία και επιτακτική ανάγκη για ούρηση
• Αυξημένες ουρολοιμώξεις

Μεταβολικά & Σωματικά Συμπτώματα

• Αύξηση βάρους: Ιδιαίτερα γύρω από την κοιλιά (κεντρική παχυσαρκία)
• Επιβράδυνση μεταβολισμού: Μειωμένη καύση θερμίδων σε κατάσταση ηρεμίας
• Απώλεια μυϊκής μάζας: Σαρκοπενία
• Αλλαγές στη σύσταση σώματος: Αυξημένο λίπος, μειωμένη άπαχη μάζα

Δερματικά & Αισθητικά Συμπτώματα

• Ξηρότητα δέρματος και μείωση ελαστικότητας
• Αύξηση των ρυτίδων
• Τρίχωση προσώπου (λόγω σχετικής αύξησης ανδρογόνων)
• Ξηροφθαλμία και ξηροστομία
• Λέπτυνση και ψαθυρότητα νυχιών

Μακροπρόθεσμες Επιπλοκές της Εμμηνόπαυσης

Οστεοπόρωση

Η μείωση των οιστρογόνων επιταχύνει την απώλεια οστικής μάζας. Οι γυναίκες μπορούν να χάσουν έως 20% της οστικής τους πυκνότητας τα πρώτα 5-7 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο καταγμάτων.

Παράγοντες κινδύνου:

• Πρώιμη εμμηνόπαυση (πριν τα 45 έτη)
• Χαμηλό σωματικό βάρος (BMI < 19)
• Κάπνισμα και υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• Οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης
• Μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών
• Ανεπαρκής πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης D
• Καθιστική ζωή

Καρδιαγγειακή Νόσος

Τα οιστρογόνα έχουν προστατευτική δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα. Μετά την εμμηνόπαυση, ο κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου αυξάνεται λόγω:

• Αύξησης της LDL χοληστερόλης (“κακής” χοληστερόλης)
• Μείωσης της HDL χοληστερόλης (“καλής” χοληστερόλης)
• Αύξησης των τριγλυκεριδίων
• Αυξημένης αρτηριακής πίεσης
• Ενδοθηλιακής δυσλειτουργίας

Διάγνωση της Εμμηνόπαυσης

Κλινική Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται κυρίως στην κλινική εικόνα:

• Ηλικία (συνήθως 45-55 ετών)
• Απουσία εμμήνου ρύσης για 12 συνεχόμενους μήνες
• Χαρακτηριστικά συμπτώματα (εξάψεις, νυχτερινοί ιδρώτες)

Εργαστηριακές Εξετάσεις

Οι εξετάσεις δεν είναι πάντα απαραίτητες, αλλά μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ειδικές περιπτώσεις:

FSH (Ωοθυλακιοτρόπος Ορμόνη): Επίπεδα > 30-40 mIU/ml υποδηλώνουν μετεμμηνοπαυσιακή κατάσταση

Οιστραδιόλη (E2): Επίπεδα < 20 pg/ml είναι χαρακτηριστικά της εμμηνόπαυσης

AMH (Αντιμυλλέριος Ορμόνη): Δείκτης της ωοθηκικής εφεδρείας

Θυρεοειδικές ορμόνες (TSH, fT4): Για αποκλεισμό θυρεοειδικών διαταραχών

Πρόσθετες Διαγνωστικές Εξετάσεις

• Οστική πυκνομετρία (DEXA scan): Για αξιολόγηση του κινδύνου οστεοπόρωσης
• Λιπιδιογράφημα: Για εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου
• Γλυκόζη νηστείας & HbA1c: Για έλεγχο διαβήτη
• Υπερηχογράφημα μήτρας/ωοθηκών: Εάν υπάρχουν ανώμαλες αιμορραγίες

Θεραπευτικές Επιλογές

1. Ορμονική Υποκατάστατη Θεραπεία (HRT)

Η ορμονική θεραπεία παραμένει η πιο αποτελεσματική θεραπεία για τα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα, μειώνοντας τις εξάψεις κατά 80-90%.

Τύποι HRT:

Μονοθεραπεία με οιστρογόνα: Για γυναίκες με υστερεκτομή

• Δισκία (οιστραδιόλη, συζευγμένα οιστρογόνα)
• Διαδερμικά επιθέματα (patches)
• Gel

Συνδυαστική θεραπεία (οιστρογόνα + προγεσταγόνα): Για γυναίκες με ακέραιη μήτρα

• Συνεχής συνδυασμός (καθημερινά και τα δύο)
• Κυκλική θεραπεία (προγεσταγόνα για 10-14 ημέρες/μήνα)

Τοπική κολπική θεραπεία: Για ουρογεννητικά συμπτώματα

• Κολπικές κρέμες
• Κολπικοί δακτύλιοι
• Κολπικά δισκία

Οφέλη της HRT:

• Δραματική μείωση εξάψεων και νυχτερινών ιδρώτων
• Βελτίωση της κολπικής ξηρότητας και δυσπαρευνίας
• Βελτίωση της διάθεσης και του ύπνου
• Πρόληψη οστεοπόρωσης και καταγμάτων
• Μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου (αν ξεκινήσει νωρίς)
• Πιθανή προστασία από την άνοια

Κίνδυνοι της HRT:

• Μικρή αύξηση κινδύνου καρκίνου μαστού (κυρίως με μακροχρόνια χρήση > 5 ετών)
• Αυξημένος κίνδυνος θρομβοεμβολικών επεισοδίων (ιδιαίτερα με από στόματος οιστρογόνα)
• Πιθανή αύξηση κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου
• Χολολιθίαση

Αντενδείξεις της HRT:

• Ιστορικό καρκίνου μαστού ή ενδομητρίου
• Ενεργή θρομβοφλεβίτιδα ή θρομβοεμβολική νόσος
• Ανεξήγητη κολπική αιμορραγία
• Σοβαρή ηπατική νόσος
• Οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου

2. Μη Ορμονικές Θεραπείες

Αντικαταθλιπτικά:

• Παροξετίνη (Brisdelle): Εγκεκριμένη από FDA για εμμηνοπαυσιακές εξάψεις
• Βενλαφαξίνη (Effexor): Μειώνει τις εξάψεις κατά 50-60%
• Εσιταλοπράμη, Σιταλοπράμη: Χρήσιμα για εξάψεις και διάθεση

Αντιεπιληπτικά:

• Γαβαπεντίνη: Αποτελεσματική για νυχτερινούς ιδρώτες
• Πρεγαβαλίνη: Εναλλακτική επιλογή

Άλλα φάρμακα:

• Κλονιδίνη: Αντιυπερτασικό που μειώνει τις εξάψεις
• Οσπεμιφένη (Osphena): Τροποποιητής οιστρογονικών υποδοχέων για κολπική ξηρότητα

3. Φυτοθεραπεία & Συμπληρώματα

Φυτοοιστρογόνα:

• Ισοφλαβόνες σόγιας: Ασθενή οιστρογονική δράση
• Μαύρος κόχλακας (Black Cohosh): Λαϊκό βότανο με μικτά αποτελέσματα μελετών
• Κόκκινο τριφύλλι: Πηγή ισοφλαβονών

Βιταμίνες & Μέταλλα:

• Ασβέστιο (1200 mg/ημέρα): Για οστική υγεία
• Βιταμίνη D (800-1000 IU/ημέρα): Απορρόφηση ασβεστίου
• Μαγνήσιο: Βελτίωση ύπνου και διάθεσης
• Ωμέγα-3 λιπαρά οξέα: Καρδιαγγειακή προστασία

Τροποποιήσεις Τρόπου Ζωής

Διατροφή

Τροφές που πρέπει να προτιμάτε:

• Φρούτα και λαχανικά (5+ μερίδες ημερησίως)
• Πλήρη δημητριακά και ψωμί ολικής αλέσεως
• Άπαχες πρωτεΐνες (ψάρι, πουλερικά, όσπρια)
• Γαλακτοκομικά προϊόντα χαμηλά σε λιπαρά
• Ξηροί καρποί και σπόροι
• Λιπαρά ψάρια (σολομός, σκουμπρί) 2-3 φορές/εβδομάδα

Τροφές που πρέπει να αποφεύγετε:

• Καφεΐνη (μπορεί να προκαλέσει εξάψεις)
• Αλκοόλ (επιδεινώνει εξάψεις και διάθεση)
• Πολύ πικάντικα φαγητά
• Επεξεργασμένα τρόφιμα υψηλά σε ζάχαρη
• Κορεσμένα και trans λιπαρά

Άσκηση

Αερόβια άσκηση (150 λεπτά/εβδομάδα):

• Γρήγορο περπάτημα
• Κολύμβηση
• Ποδηλασία
• Χορός

Ενδυνάμωση μυών (2-3 φορές/εβδομάδα):

• Βάρη
• Ελαστικές ζώνες
• Ασκήσεις με βάρος σώματος

Ασκήσεις ισορροπίας:

• Γιόγκα
• Tai Chi
• Pilates

Διαχείριση Άγχους

• Διαλογισμός και ενσυνειδητότητα (mindfulness)
• Τεχνικές αναπνοής
• Χαλαρωτικές ασκήσεις
• Επαρκής ύπνος (7-9 ώρες)
• Κοινωνική στήριξη

Πότε να Επισκεφθείτε Γυναικολόγο

Επικοινωνήστε άμεσα με το γιατρό σας εάν:

• Τα συμπτώματα επηρεάζουν σοβαρά την ποιότητα ζωής σας
• Έχετε κολπική αιμορραγία μετά από 12 μήνες χωρίς περίοδο
• Βιώνετε σοβαρή καταθλιπτική συμπτωματολογία
• Έχετε συμπτώματα ουρολοίμωξης που επανέρχονται
• Θέλετε να συζητήσετε την ορμονική θεραπεία
• Έχετε οικογενειακό ιστορικό οστεοπόρωσης ή καρδιαγγειακής νόσου

📞 Επικοινωνία

Για περισσότερες πληροφορίες και προγραμματισμό ραντεβού, επικοινωνήστε μαζί μας:

Δρ. Δημητρακόπουλος – Γυναικολόγος – Αθήνα