Βαρθολινίτιδα – Φλεγμονή Βαρθολινίων Αδένων

Η βαρθολινίτιδα είναι η φλεγμονή ή λοίμωξη των βαρθολινίων αδένων, που βρίσκονται εκατέρωθεν του ανοίγματος του κόλπου, στα κάτω και πίσω μέρη των έξω γεννητικών οργάνων. Οι αδένες αυτοί παράγουν υγρό που λιπαίνει τον κόλπο κατά τη σεξουαλική δραστηριότητα. Όταν οι πόροι των αδένων αποφραχθούν, μπορεί να σχηματιστεί κύστη ή απόστημα.

Η βαρθολινίτιδα είναι σχετικά συχνή κατάσταση που προσβάλλει περίπου 2% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας, συνήθως μεταξύ 20-30 ετών. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι σημαντική για την πρόληψη επιπλοκών και την ανακούφιση των συμπτωμάτων.

Ανατομία Βαρθολινίων Αδένων

Οι βαρθολινίοι αδένες (Bartholin’s glands) είναι δύο μικροί αδένες του μεγέθους μπιζελιού που βρίσκονται:

• Εκατέρωθεν του κολπικού ανοίγματος
• Βαθιά στα χείλη του αιδοίου (labia majora)
• Περίπου στις θέσεις ωρολογίου 4 και 8

Λειτουργία: Εκκρίνουν βλέννα μέσω μικρών πόρων για να λιπάνουν τον κόλπο κατά τη σεξουαλική διέγερση.

Τύποι Παθήσεων Βαρθολινίων Αδένων

1. Κύστη Βαρθολινίου Αδένα

• Απόφραξη του πόρου εκκριτικού αγωγού
• Συσσώρευση υγρού → σχηματισμός κύστης
• Συνήθως ανώδυνη, εκτός αν μολυνθεί
• Μέγεθος: από μπιζέλι έως μπάλα του γκολφ

2. Απόστημα Βαρθολινίου Αδένα (Βαρθολινίτιδα)

• Λοίμωξη της κύστης ή του αδένα
• Συλλογή πύου
• Επώδυνο, ερυθρό, πρησμένο
• Μπορεί να προκαλέσει δυσκολία στο περπάτημα ή το κάθισμα

Αιτίες

Απόφραξη Πόρου

Η απόφραξη του εκκριτικού πόρου μπορεί να προκληθεί από:

• Πυκνό βλέννωμα
• Φλεγμονή από μηχανικό τραυματισμό
• Ουλή από προηγούμενη λοίμωξη
• Συγγενής στένωση

Μικροοργανισμοί που Προκαλούν Λοίμωξη

• Φυσιολογική χλωρίδα:
  • E. coli (πιο συχνός)
  • Staphylococcus, Streptococcus
  • Αναερόβια βακτήρια
• Σεξουαλικώς μεταδιδόμενα παθογόνα:
  • Neisseria gonorrhoeae (γονόρροια)
  • Chlamydia trachomatis (χλαμύδια)

Παράγοντες Κινδύνου

• Ηλικία 20-30 ετών (πιο συχνή)
• Σεξουαλική δραστηριότητα
• Πολλαπλοί σεξουαλικοί σύντροφοι
• Ιστορικό σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων
• Προηγούμενη κύστη ή απόστημα βαρθολινίου αδένα
• Κακή υγιεινή
• Τραυματισμός περιοχής

Συμπτώματα

Κύστη Βαρθολινίου Αδένα (Μη Μολυσμένη)

• Ανώδυνη ή ελάχιστα ευαίσθητη μάζα
• Μονόπλευρο πρήξιμο στα έξω γεννητικά όργανα
• Μαλακή, κινητή μάζα
• Χωρίς ερυθρότητα ή πυρετό
• Μπορεί να είναι ασυμπτωματική

Απόστημα Βαρθολινίου Αδένα (Βαρθολινίτιδα)

• Πόνος: Έντονος, παλλόμενος πόνος που επιδεινώνεται με το περπάτημα, κάθισμα ή σεξουαλική επαφή
• Πρήξιμο: Μονόπλευρο, ταχέως αυξανόμενο πρήξιμο
• Ερυθρότητα: Έντονο κόκκινο δέρμα πάνω από την περιοχή
• Θερμότητα: Η περιοχή είναι ζεστή στην αφή
• Δυσκολία στη βάδιση/κάθισμα: Λόγω πόνου και πρηξίματος
• Πυρετός: Σε ορισμένες περιπτώσεις
• Απόρροια: Εάν το απόστημα ανοίξει αυθόρμητα

Διάγνωση

Κλινική Εξέταση

• Λεπτομερές ιστορικό (συμπτώματα, διάρκεια, σεξουαλική δραστηριότητα)
• Εξέταση έξω γεννητικών οργάνων
• Ψηλάφηση: Ευαίσθητη, πρησμένη μάζα στη βάση των μεγάλων χειλέων
• Αξιολόγηση μεγέθους, θέσης, ευαισθησίας

Εργαστηριακές Εξετάσεις

• Καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα: Από πύο (εάν γίνει παροχέτευση)
• Έλεγχος για ΣΜΝ: Γονόρροια, χλαμύδια (ιδίως σε νεαρές γυναίκες)
• Αιματολογικές εξετάσεις: Λευκά αιμοσφαίρια (αυξημένα σε λοίμωξη)

Απεικονιστικές Εξετάσεις

• Συνήθως δεν χρειάζονται
• Υπερηχογράφημα: Για μεγάλες ή περίπλοκες μάζες
• MRI: Σπάνια, για δύσκολες περιπτώσεις

Διαφορική Διάγνωση

Άλλες καταστάσεις που πρέπει να ληφθούν υπόψη:

• Απόστημα Skene’s αδένων
• Κύστη επιδερμικού κύστη
• Lipoma
• Ινίωμα
• Καρκίνος βαρθολινίου αδένα (σπάνιος, κυρίως σε γυναίκες >40 ετών)

Θεραπεία

1. Συντηρητική Θεραπεία (για Μικρές, Ασυμπτωματικές Κύστες)

Παρατήρηση:

• Πολλές μικρές κύστες δεν χρειάζονται θεραπεία
• Μπορεί να υποχωρήσουν αυθόρμητα

Sitz Baths (Καθιστά Λουτρά):

• Ζεστό νερό για 10-15 λεπτά, 3-4 φορές/ημέρα
• Βοηθά στην παροχέτευση και ανακούφιση συμπτωμάτων
• Μπορεί να επιτρέψει αυθόρμητη ρήξη μικρού αποστήματος

2. Φαρμακευτική Θεραπεία

Αντιβιοτικά:

• Ενδείξεις:
  • Απόστημα με συστηματικά συμπτώματα (πυρετός)
  • Κυτταρίτιδα γύρω από την περιοχή
  • Θετική καλλιέργεια για γονόρροια/χλαμύδια
  • Ανοσοκαταστολή
• Επιλογές:
  • Amoxicillin/clavulanate 875/125 mg 2 φορές/ημέρα για 7-10 ημέρες
  • Ceftriaxone 250 mg IM (για γονόρροια) + Azithromycin 1g από στόμα (για χλαμύδια)
  • Doxycycline 100 mg 2 φορές/ημέρα για 7 ημέρες (για χλαμύδια)

Αναλγητικά:

• NSAIDs (ibuprofen, naproxen) για πόνο και φλεγμονή

3. Χειρουργική Θεραπεία

A. Τομή και Παροχέτευση (I&D)

Ενδείξεις: Οξύ απόστημα

Διαδικασία:

1. Τοπική αναισθησία
2. Τομή πάνω από το απόστημα
3. Παροχέτευση πύου
4. Έκπλυση με φυσιολογικό ορό
5. Συχνά ακολουθείται από τοποθέτηση Word καθετήρα ή marsupialization

Μειονέκτημα: Υψηλό ποσοστό υποτροπής (~40%) εάν δεν ακολουθηθεί από οριστική επέμβαση

B. Word Καθετήρας (Balloon Catheter)

Πιο συχνή μέθοδος

Διαδικασία:

1. Τομή και παροχέτευση αποστήματος
2. Τοποθέτηση μικρού καθετήρα με μπαλονάκι μέσα στην κύστη
3. Πλήρωση μπαλονιού με 2-3 ml φυσιολογικού ορού
4. Αφήνεται για 4-6 εβδομάδες
5. Δημιουργεί νέο μόνιμο άνοιγμα (νεοστόμιο) για παροχέτευση

Πλεονεκτήματα:

• Απλό, γρήγορο, ελάχιστα επεμβατικό
• Μπορεί να γίνει στο ιατρείο
• Χαμηλότερο ποσοστό υποτροπής (~10-15%)

C. Marsupialization (Εξωτερίκευση)

Ενδείξεις: Υποτροπιάζουσες κύστες/αποστήματα

Διαδικασία:

1. Τομή πάνω από την κύστη
2. Παροχέτευση περιεχομένων
3. Ράψιμο των χειλέων της κύστης στο δέρμα
4. Δημιουργεί μόνιμο στόμιο

Πλεονεκτήματα:

• Χαμηλότερο ποσοστό υποτροπής (~5-10%)
• Διατηρεί τη λειτουργία του αδένα

Μειονεκτήματα:

• Απαιτεί χειρουργική αίθουσα/αναισθησία
• Μεγαλύτερος χρόνος επούλωσης

D. Εκτομή Βαρθολινίου Αδένα

Ενδείξεις: Σπάνια—μόνο για:

• Πολλαπλές υποτροπές παρά προηγούμενες επεμβάσεις
• Υποψία κακοήθειας (γυναίκες >40 ετών)

Μειονεκτήματα:

• Υψηλότερος κίνδυνος αιμορραγίας, αιματώματος
• Απώλεια λειτουργίας αδένα → κολπική ξηρότητα
• Πόνος και μεγαλύτερη ανάρρωση

4. Θεραπεία κατά την Εγκυμοσύνη

• Sitz baths και αναλγητικά για ήπιες κύστες
• Αντιβιοτικά ασφαλή για την εγκυμοσύνη
• Τομή και παροχέτευση/Word καθετήρας εάν χρειάζεται
• Αποφυγή εκτομής εκτός έκτακτης ανάγκης

Επιπλοκές

• Υποτροπή κύστης/αποστήματος (~10-40% ανάλογα με τη μέθοδο)
• Αιμάτωμα (μετά από χειρουργική επέμβαση)
• Ουλή και δυσμορφία
• Χρόνιος πόνος
• Δυσπαρευνία (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή)
• Διάδοση λοίμωξης (σπάνια)

Πρόληψη

• Ασφαλής σεξ: Προφυλακτικά για πρόληψη ΣΜΝ
• Καλή υγιεινή: Καθαρισμός έξω γεννητικών οργάνων
• Αποφυγή ερεθισμών: Αρωματικά προϊόντα, στενά ρούχα
• Έγκαιρη θεραπεία ΣΜΝ: Μειώνει τον κίνδυνο λοίμωξης αδένων

Πρόγνωση

• Με σωστή θεραπεία, η πρόγνωση είναι εξαιρετική
• Τα περισσότερα αποστήματα υποχωρούν με παροχέτευση και αντιβιοτικά
• Ποσοστό υποτροπής εξαρτάται από τη μέθοδο θεραπείας
• Σπάνιες μακροχρόνιες επιπλοκές

Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)

1. Η βαρθολινίτιδα είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενη νόσος;

Όχι απαραίτητα. Αν και μπορεί να προκληθεί από ΣΜΝ (γονόρροια, χλαμύδια), συχνότερα προκαλείται από κοινά βακτήρια.

2. Μπορεί να εξαφανιστεί μόνη της;

Μικρές κύστες μπορεί να υποχωρήσουν με sitz baths. Αποστήματα συνήθως χρειάζονται παροχέτευση.

3. Πόσο καιρό διαρκεί η επούλωση;

Με Word καθετήρα: 4-6 εβδομάδες. Με marsupialization: 2-4 εβδομάδες για πλήρη επούλωση.

4. Μπορώ να κάνω σεξ κατά τη διάρκεια της θεραπείας;

Συνιστάται αποχή μέχρι να υποχωρήσουν τα συμπτώματα και να επουλωθεί η περιοχή.

5. Θα υποτροπιάσει;

Το ποσοστό υποτροπής εξαρτάται από τη μέθοδο: Word καθετήρας ~10-15%, marsupialization ~5-10%.

6. Πρέπει να θεραπευτεί ο σύντροφός μου;

Μόνο εάν διαγνωστεί ΣΜΝ (γονόρροια, χλαμύδια).