Προεμμηνορροϊκό Σύνδρομο (PMS): Αίτια & Λύσεις

Το Προεμμηνορροϊκό Σύνδρομο (PMS) είναι συλλογή σωματικών, συναισθηματικών και συμπεριφορικών συμπτωμάτων που εμφανίζονται κυκλικά κατά τη ωχρινική φάση του εμμηνορρυσιακού κύκλου (7–14 ημέρες πριν την έμμηνο ρύση) και υποχωρούν με την έναρξή της. Αφορά υπολογιστικά 75–80% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας σε κάποιο βαθμό, ενώ κλινικά σημαντικό PMS (με επίδραση στην καθημερινή ζωή) εκτιμάται στο 20–30%.

Η Προεμμηνορροϊκή Δυσφορική Διαταραχή (PMDD) αποτελεί τη σοβαρή ψυχιατρική εκδοχή του PMS — η ίδια κυκλική εντόπιση, αλλά με δεσπόζοντα διαταραχές διάθεσης (δυσφορία, άγχος, θυμός) που επηρεάζουν σοβαρά επαγγελματική και κοινωνική λειτουργικότητα. Αφορά 3–8% γυναικών και αντιμετωπίζεται ως αυτοτελής ψυχιατρική διαταραχή.

📅 Κλείστε Ραντεβού — Δρ. Δημητρακόπουλος

PMS vs PMDD: Σύγκριση

Βήματα Διάγνωσης PMS/PMDD

1. Ημερολόγιο συμπτωμάτων: Καταγραφή για 2–3 κύκλους (DRSP scale)
2. Επιβεβαίωση κυκλικότητας: Συμπτώματα στη ωχρινική φάση, υποχώρηση με έμμηνο ρύση
3. Αποκλεισμός άλλων αιτίων: Θυρεοειδής, αναιμία, κατάθλιψη, άγχος, PID
4. Εξετάσεις αίματος: TSH, ΓΑΕ, σίδηρος, βιταμίνη D, μαγνήσιο
5. Κλινική αξιολόγηση βαρύτητας: Επίδραση στην καθημερινή ζωή, εργασία, σχέσεις

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Ποια είναι τα πιο συχνά συμπτώματα PMS;

Σωματικά: φούσκωμα, μαστοδυνία, κεφαλαλγία, κοπωσιμότητα, διαταραχές ύπνου, αύξηση βάρους. Ψυχολογικά: ευερεθιστότητα, θυμός, άγχος, κατάθλιψη, κλάμα, δυσκολία συγκέντρωσης. Τυπικά υποχωρούν εντός 4 ημερών από έναρξη εμμηνορρυσίας.

2. Ποια είναι η αιτία του PMS;

Η αιτιολογία δεν είναι πλήρως κατανοητή. Σχετίζεται με αυξημένη ευαισθησία στη φυσιολογική ωχρινική πτώση οιστρογόνων/προγεστερόνης, διαταραχή σεροτονίνης, ευαισθησία σε αλλοπρεγνανολόνη (GABA-ενεργό μεταβολίτης προγεστερόνης), και γενετική προδιάθεση.

3. Ποια συμπληρώματα βοηθούν;

Βιταμίνη B6 (50–100 mg/ημέρα): μειώνει ψυχολογικά συμπτώματα. Μαγνήσιο (250–360 mg/ημέρα): μειώνει φούσκωμα, κεφαλαλγία. Ασβέστιο (1200 mg/ημέρα): μειώνει πολλαπλά συμπτώματα. Βιταμίνη D3: ιδιαίτερα αν ανεπαρκής. Chasteberry (Vitex agnus-castus): μειώνει μαστοδυνία και ψυχολογικά συμπτώματα.

4. Πότε δίνονται SSRIs για PMS/PMDD;

Τα SSRIs (φλουοξετίνη, σερτραλίνη) είναι πρώτη γραμμή για PMDD και σοβαρό PMS. Μπορούν να δοθούν κυκλικά (μόνο ωχρινική φάση, ημέρα 14–1) ή συνεχώς. Αποτελεσματικότητα 60–70%. Συνήθως αρχίζουν με χαμηλές δόσεις.

5. Ποια αντισυλληπτικά βοηθούν στο PMS;

Τα συνδυασμένα αντισυλληπτικά αναστέλλουν ωοθυλακιορρηξία και ορμονικές διακυμάνσεις. Το Yaz/Yasminelle (δροσπιρενόνη + ethinyl estradiol 20 μg) έχει FDA έγκριση ειδικά για PMDD. Προγεσταγόνα μόνο (mini-pill, IUS) ωφελούν ορισμένες γυναίκες.

6. Βοηθά η άσκηση;

Ναι. Η αερόβια άσκηση τακτικά (150 min/εβδομάδα) μειώνει σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα PMS μέσω απελευθέρωσης ενδορφινών και βελτίωσης σεροτονίνης. Ειδικά ανεπτυγμένη κατά τη ωχρινική φάση.

7. Τι αλλαγές διατροφής βοηθούν;

Ωφέλιμες: μικρά-συχνά γεύματα, μείωση αλατιού (φούσκωμα), μείωση καφεΐνης (άγχος, μαστοδυνία), μείωση αλκοόλ, αύξηση σύνθετων υδατανθράκων (σεροτονίνη), ω-3 λιπαρά. Αποφυγή επεξεργασμένης ζάχαρης που προκαλεί υπογλυκαιμικές αντιδράσεις.

8. Είναι κληρονομικό το PMS;

Ναι. Μελέτες σε δίδυμα δείχνουν γενετική συνιστώσα 30–50%. Γυναίκες με θετικό οικογενειακό ιστορικό PMS ή PMDD έχουν υψηλότερο κίνδυνο. Η αισθητηριακή ευαισθησία σε αλλοπρεγνανολόνη φαίνεται να κληρονομείται.

9. Σχετίζεται το PMS με άλλες ψυχικές παθήσεις;

Το PMDD συχνά συνυπάρχει ή αποτελεί επιδείνωση υποκείμενης κατάθλιψης, αγχώδους διαταραχής, PTSD. Γυναίκες με ιστορικό τραυματισμού έχουν αυξημένο κίνδυνο PMDD. Διαχωρισμός από άλλες ψυχικές παθήσεις είναι κρίσιμος.

10. Χρησιμοποιείται GnRH agonist για PMDD;

Σε σοβαρό, θεραπευτικά ανθεκτικό PMDD: GnRH agonists (λεουπρολίδη) με add-back ΘΟΥ αναστέλλουν κύκλο αποτελεσματικά. Τελευταία επιλογή: αμφοτερόπλευρη ωοθηκεκτομή (χειρουργική εμμηνόπαυση). Απαιτεί ψυχολογική αξιολόγηση.

11. Πόσο σύντομα μπορώ να αισθανθώ βελτίωση με SSRIs;

Για PMDD, τα SSRIs δρουν πολύ πιο γρήγορα απ’ ό,τι στη κατάθλιψη — αποτέλεσμα εντός 1–2 κύκλων (ή ακόμη και 1–2 ημερών σε ωχρινική χρήση), λόγω επίδρασης στον GABAA υποδοχέα μέσω αλλοπρεγνανολόνης.

12. Τι θεωρείται φυσιολογικό PMS και τι χρειάζεται θεραπεία;

Ήπια, πρόσκαιρα συμπτώματα που δεν επηρεάζουν καθημερινή ζωή είναι φυσιολογική προεμμηνορροϊκή εμπειρία. Θεραπεία χρειάζεται όταν συμπτώματα επηρεάζουν εργασία, σχέσεις, κοινωνική ζωή ή προκαλούν σοβαρή δυσφορία.

13. Γιατί το PMS χειροτερεύει μετά τα 30;

Με την ηλικία αυξάνεται ευαισθησία στις ορμονικές διακυμάνσεις, στρες, φτωχότερος ύπνος. Η περιεμμηνόπαυση μπορεί να επιδεινώσει PMS. Αλλαγές τρόπου ζωής, άγχος και συσσωρευμένη θρεπτική ανεπάρκεια παίζουν ρόλο.

14. Μπορούν τα παυσίπονα να ανακουφίσουν PMS;

Τα NSAIDs (ιβουπροφαίνη) βοηθούν για κεφαλαλγία, μαστοδυνία, κράμπες. Δεν αντιμετωπίζουν ψυχολογικά συμπτώματα. Αποφύγετε χρόνια χρήση χωρίς ιατρική παρακολούθηση.

15. Εξαφανίζεται το PMS μετά την εγκυμοσύνη ή εμμηνόπαυση;

Η εγκυμοσύνη αναστέλλει PMS, αλλά μπορεί να επανεμφανιστεί μετά. Η εμμηνόπαυση εξαλείφει οριστικά το PMS/PMDD (δεν υπάρχει πλέον ωχρινική φάση) — αν και η περιεμμηνόπαυση μπορεί να επιδεινώσει προσωρινά συμπτώματα.

✅ Συμπεράσματα

• PMS: σωματικά+ψυχολογικά συμπτώματα ωχρινικής φάσης, PMDD: σοβαρή μορφή με ψυχικά συμπτώματα
• Διάγνωση: ημερολόγιο 2–3 κύκλων, επιβεβαίωση κυκλικότητας
• Βιταμίνη B6, ασβέστιο, μαγνήσιο: αποδεδειγμένα αποτελεσματικά
• SSRIs (1ης γραμμής για PMDD), αντισυλληπτικά (ειδικά Yaz για PMDD)
• Αερόβια άσκηση και διατροφικές αλλαγές βελτιώνουν συμπτώματα
• Ψυχολογική υποστήριξη/CBT ειδικά χρήσιμη στο PMDD