Οι ουρολοιμώξεις (UTI – Urinary Tract Infections) είναι λοιμώξεις που προσβάλλουν οποιοδήποτε μέρος του ουροποιητικού συστήματος: νεφρούς, ουρητήρες, ουροδόχο κύστη και ουρήθρα. Αποτελούν μία από τις πιο συχνές βακτηριακές λοιμώξεις παγκοσμίως, επηρεάζοντας 50-60% των γυναικών τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Οι γυναίκες έχουν 30 φορές υψηλότερο κίνδυνο από τους άνδρες λόγω ανατομικών διαφορών.

Τι Είναι οι Ουρολοιμώξεις;

Οι ουρολοιμώξεις προκαλούνται συνήθως από βακτήρια που εισέρχονται στο ουροποιητικό σύστημα μέσω της ουρήθρας και πολλαπλασιάζονται στην ουροδόχο κύστη. Το πιο συχνό παθογόνο είναι η Escherichia coli (E. coli), υπεύθυνη για το 80-85% των οξέων ουρολοιμώξεων.

Το υγιές ουροποιητικό σύστημα διαθέτει φυσικές άμυνες:

• Ροή ούρων: Ξεπλένει βακτήρια.
• Όξινο pH ούρων: Εμποδίζει βακτηριακή ανάπτυξη.
• Ανοσολογικοί μηχανισμοί: Αντιμικροβιακά πεπτίδια στο ουροθήλιο.
• Ολοκληρωμένο ουροθήλιο: Φυσικό φράγμα έναντι παθογόνων.

Τύποι Ουρολοιμώξεων

1. Κυστίτιδα (Λοίμωξη Ουροδόχου Κύστης)

Η πιο συχνή μορφή ουρολοίμωξης. Συμπτώματα:

• Συχνουρία (συχνή ούρηση)
• Επιτακτική ανάγκη για ούρηση
• Καύσος κατά την ούρηση (δυσουρία)
• Πόνος ή πίεση στην κάτω κοιλιά
• Θολά ή αιματηρά ούρα
• Δυσάρεστη οσμή ούρων

2. Ουρηθρίτιδα (Λοίμωξη Ουρήθρας)

Συχνά συνυπάρχει με κυστίτιδα ή σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις (STIs). Συμπτώματα:

• Καύσος κατά την ούρηση
• Εκκρίσεις από την ουρήθρα
• Ερυθρότητα και ερεθισμός

3. Πυελονεφρίτιδα (Λοίμωξη Νεφρών)

Σοβαρότερη μορφή, απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα. Συμπτώματα:

• Υψηλός πυρετός (>38°C) και ρίγη
• Πόνος στην πλάτη ή το πλάι (νεφρική περιοχή)
• Ναυτία και έμετος
• Γενικευμένη κακουχία
• Συμπτώματα κυστίτιδας

4. Επαναλαμβανόμενες Ουρολοιμώξεις (Recurrent UTI – rUTI)

Ορίζεται ως ≥2 επεισόδια σε 6 μήνες ή ≥3 σε 12 μήνες. Επηρεάζει το 20-30% των γυναικών που είχαν μία ουρολοίμωξη.

Αιτίες & Παράγοντες Κινδύνου

Οι κύριοι παράγοντες που προδιαθέτουν σε ουρολοιμώξεις περιλαμβάνουν:

Ανατομικοί & Βιολογικοί Παράγοντες:

• Σύντομη ουρήθρα: Οι γυναίκες έχουν ουρήθρα μήκους ~4cm (vs ~20cm στους άνδρες), επιτρέποντας ευκολότερη πρόσβαση βακτηρίων.
• Εγγύτητα ουρήθρας με πρωκτό: Διευκολύνει μεταφορά εντερικών βακτηρίων.
• Εμμηνόπαυση: Μειωμένα οιστρογόνα αλλάζουν το pH και τη χλωρίδα του κόλπου.
• Εγκυμοσύνη: Ορμονικές αλλαγές και πίεση μήτρας στην κύστη.

Συμπεριφορικοί Παράγοντες:

• Σεξουαλική δραστηριότητα: Μηχανική εισαγωγή βακτηρίων στην ουρήθρα.
• Χρήση σπερμοκτόνων: Διαταράσσουν τη φυσική χλωρίδα.
• Ανεπαρκής πρόσληψη υγρών: Μειωμένη συχνότητα ούρησης.
• Κατακράτηση ούρων: Παρατεταμένη παραμονή βακτηρίων στην κύστη.
• Ακατάλληλη υγιεινή: Σκούπισμα από πίσω προς τα εμπρός.

Ιατρικοί Παράγοντες:

• Διαβήτης: Υψηλή γλυκόζη στα ούρα τροφοδοτεί βακτήρια.
• Ουρολιθίαση: Λίθοι παγιδεύουν βακτήρια.
• Ανοσοκαταστολή: HIV, χημειοθεραπεία, μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών.
• Ουροδόχος καθετήρας: Άμεση οδός εισόδου παθογόνων.
• Ανατομικές ανωμαλίες: Κυστεοουρηθρική παλινδρόμηση, διαφράγματα ουρήθρας.
• Προηγούμενες ουρολοιμώξεις: Αυξάνουν κίνδυνο υποτροπής.

Συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την περιοχή της λοίμωξης:

Τύπος UTI	Συμπτώματα	Σοβαρότητα
Κυστίτιδα	Συχνουρία, καύσος, πυελική πίεση, θολά ούρα	Ήπια-Μέτρια
Ουρηθρίτιδα	Καύσος κατά ούρηση, εκκρίσεις	Ήπια
Πυελονεφρίτιδα	Πυρετός, πόνος πλάτης, ναυτία, ρίγη	Σοβαρή

Ειδικές Πληθυσμιακές Ομάδες:

• Ηλικιωμένοι: Μπερδεμένη νοητική κατάσταση, αδυναμία, πτώσεις.
• Παιδιά: Πυρετός, ευερεθιστότητα, κλάμα κατά ούρηση, έμετος.
• Έγκυες: Πόνος στη μέση, πρόωρες συσπάσεις.

Διάγνωση

Η διάγνωση βασίζεται σε κλινικά συμπτώματα και εργαστηριακές εξετάσεις:

1. Ιστορικό & Κλινική Εξέταση

• Συμπτώματα, συχνότητα, διάρκεια
• Προηγούμενες ουρολοιμώξεις
• Σεξουαλική δραστηριότητα
• Φάρμακα που λαμβάνετε

2. Γενική Ούρων (Urinalysis)

Ανίχνευση:

• Λευκά αιμοσφαίρια: Ένδειξη φλεγμονής/λοίμωξης.
• Νιτρώδη: Παραγωγή από βακτήρια.
• Ερυθρά αιμοσφαίρια: Αιματουρία.
• Βακτήρια: Παρουσία μικροοργανισμών.

3. Καλλιέργεια Ούρων (Urine Culture)

Προσδιορίζει το συγκεκριμένο βακτήριο και την ευαισθησία του σε αντιβιοτικά. Ενδείκνυται για:

• Επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις
• Σοβαρά συμπτώματα
• Εγκυμοσύνη
• Αποτυχία αρχικής θεραπείας

4. Απεικονιστικές Εξετάσεις

Για επαναλαμβανόμενες ή επιπλεγμένες ουρολοιμώξεις:

• Υπερηχογράφημα νεφρών & κύστης: Ανίχνευση λίθων, ανωμαλιών.
• CT Ουροποιητικού: Λεπτομερής αξιολόγηση νεφρών.
• Κυστεοσκόπηση: Οπτικοποίηση εσωτερικού κύστης.

Θεραπεία

1. Οξεία Απλή Κυστίτιδα

Πρώτης Γραμμής Αντιβιοτικά:

• Nitrofurantoin: 100mg 2 φορές ημερησίως επί 5-7 ημέρες
• Trimethoprim-Sulfamethoxazole (TMP-SMX): 160/800mg 2 φορές ημερησίως επί 3 ημέρες (αποφεύγεται σε περιοχές με αντοχή >20%)
• Fosfomycin: 3g μονή δόση από το στόμα

Εναλλακτικά:

• Φθοροκινολόνες (Ciprofloxacin, Levofloxacin): Εφεδρικά λόγω αυξανόμενης αντοχής και παρενεργειών
• Cephalosporins (Cephalexin): 500mg 2 φορές ημερησίως επί 5-7 ημέρες

2. Πυελονεφρίτιδα

Ήπια/Μέτρια (Εξωνοσοκομειακή):

• Ciprofloxacin: 500mg 2 φορές ημερησίως επί 7 ημέρες
• Levofloxacin: 750mg μία φορά ημερησίως επί 5 ημέρες
• Ceftriaxone: 1-2g ενδοφλέβια ή ενδομυϊκά ημερησίως + από το στόμα αντιβιοτικό

Σοβαρή (Νοσηλεία):

• Ενδοφλέβια αντιβιοτικά (ευρέος φάσματος)
• Ενυδάτωση
• Παρακολούθηση νεφρικής λειτουργίας

3. Επαναλαμβανόμενες Ουρολοιμώξεις (rUTI)

Προφυλακτική Αντιβιοτική Αγωγή:

• TMP-SMX: 40/200mg ή 80/400mg ημερησίως
• Nitrofurantoin: 50-100mg ημερησίως
• Μετά-σεξουαλική προφύλαξη: Μονή δόση αντιβιοτικού μετά από σεξ

Μη Αντιβιοτικές Προσεγγίσεις:

• D-Mannose: 2g ημερησίως – εμποδίζει προσκόλληση E. coli
• Χυμός Cranberry: Προλαίνη τύπου Α εμποδίζει βακτηριακή προσκόλληση (αποτελέσματα ποικίλλουν)
• Προβιοτικά: Lactobacillus για αποκατάσταση κολπικής χλωρίδας
• Τοπικά οιστρογόνα: Σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
• Εμβόλια: OM-89 (Uro-Vaxom) – ανοσοδιέγερση με βακτηριακά εκχυλίσματα

Πρόληψη

Προληπτικά μέτρα για μείωση κινδύνου ουρολοιμώξεων:

• Αυξημένη πρόσληψη υγρών: 6-8 ποτήρια νερό ημερησίως – ξεπλύνει βακτήρια.
• Μην κρατάτε ούρα: Ούρηση κάθε 2-3 ώρες.
• Ούρηση μετά από σεξ: Εντός 15 λεπτών για απομάκρυνση βακτηρίων.
• Σωστή υγιεινή: Καθαρισμός από εμπρός προς τα πίσω.
• Αποφύγετε ερεθιστικά: Αρωματικά σαπούνια, ντους, πούδρες.
• Βαμβακερό εσώρουχο: Αναπνεύσιμο ύφασμα.
• Αποφύγετε στενά παντελόνια.
• Αλλαγή μεθόδου αντισύλληψης: Αν χρησιμοποιείτε σπερμοκτόνα ή διάφραγμα, δοκιμάστε άλλη μέθοδο.
• Προβιοτικά: Τακτική κατανάλωση γιαουρτιού με ζωντανές καλλιέργειες.
• Χυμός Cranberry: 240-300ml ημερησίως (όχι με προσθήκη ζάχαρης).
• Έλεγχος διαβήτη: Καλός έλεγχος γλυκόζης αίματος.

Επιπλοκές

Αν δεν αντιμετωπιστούν, οι ουρολοιμώξεις μπορεί να προκαλέσουν:

• Μόνιμη νεφρική βλάβη: Από επαναλαμβανόμενη πυελονεφρίτιδα.
• Σήψη: Απειλητική για τη ζωή κατάσταση όταν η λοίμωξη εξαπλωθεί στο αίμα.
• Επιπλοκές εγκυμοσύνης: Πρόωρος τοκετός, χαμηλό βάρος γέννησης.
• Στένωση ουρήθρας: Από επαναλαμβανόμενες ουρηθρίτιδες.
• Νεφρικό απόστημα: Συλλογή πύου στον νεφρό.

Ουρολοιμώξεις & Εγκυμοσύνη

Οι έγκυες γυναίκες έχουν αυξημένο κίνδυνο λόγω:

• Ορμονικών αλλαγών που χαλαρώνουν τους ουρητήρες
• Πίεση της μήτρας στην κύστη
• Μειωμένης ανοσολογικής απάντησης

Ειδικά Σημεία:

• Τακτικός έλεγχος ούρων σε κάθε προγεννητική επίσκεψη
• Θεραπεία ακόμα και ασυμπτωματικής βακτηριουρίας
• Ασφαλή αντιβιοτικά: Penicillins, Cephalosporins, Nitrofurantoin (όχι στο 3ο τρίμηνο)
• Αποφυγή: Fluoroquinolones, Tetracyclines, TMP-SMX (1ο τρίμηνο)

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

Μπορεί μια ουρολοίμωξη να φύγει μόνη της;

Ορισμένες ήπιες ουρολοιμώξεις μπορεί να υποχωρήσουν, αλλά χωρίς θεραπεία υπάρχει κίνδυνος εξάπλωσης στους νεφρούς. Συνιστάται πάντα ιατρική αξιολόγηση.

Γιατί οι γυναίκες έχουν περισσότερες ουρολοιμώξεις από τους άνδρες;

Η σύντομη ουρήθρα (4cm vs 20cm) και η εγγύτητα με πρωκτό και κόλπο διευκολύνουν την είσοδο βακτηρίων.

Πόσο γρήγορα θα νιώσω καλύτερα μετά την έναρξη αντιβιοτικών;

Συνήθως εντός 24-48 ωρών. Αν τα συμπτώματα επιμένουν μετά από 2-3 ημέρες, επικοινωνήστε με γιατρό.

Μεταδίδονται σεξουαλικώς οι ουρολοιμώξεις;

Όχι, δεν είναι STI. Ωστόσο, η σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να προκαλέσει ουρολοίμωξη εισάγοντας βακτήρια στην ουρήθρα.

Πρέπει να ολοκληρώσω όλη την αντιβιοτική αγωγή;

Ναι, ακόμα κι αν νιώθετε καλύτερα. Η πρόωρη διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε υποτροπή ή ανθεκτικότητα.

Πότε πρέπει να επισκεφτώ γιατρό;

• Πυρετός >38°C
• Αίμα στα ούρα
• Σοβαρός πόνος στη μέση ή πλευρά
• Ναυτία και έμετος
• Επιμονή συμπτωμάτων μετά από 2-3 ημέρες θεραπείας
• Εγκυμοσύνη

Συμπέρασμα

Οι ουρολοιμώξεις είναι πολύ συχνές αλλά εξαιρετικά αντιμετωπίσιμες καταστάσεις. Η έγκαιρη αναγνώριση συμπτωμάτων, η σωστή διάγνωση και η κατάλληλη θεραπεία με αντιβιοτικά εξασφαλίζουν ταχεία ανάρρωση. Για γυναίκες με επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις, η προφυλακτική στρατηγική – από αλλαγές στον τρόπο ζωής μέχρι μακροχρόνια αντιβιοτική προφύλαξη – μπορεί να μειώσει δραματικά τη συχνότητα επεισοδίων.

Αν παρουσιάζετε συμπτώματα ουρολοίμωξης ή αντιμετωπίζετε επαναλαμβανόμενα επεισόδια, επικοινωνήστε με τον γιατρό σας για εξατομικευμένη αξιολόγηση και θεραπευτικό σχέδιο.