Οστεοπόρωση σε Γυναίκες: Πρόληψη, Διάγνωση και Θεραπεία – Πλήρης Οδηγός 2026

Τι Είναι η Οστεοπόρωση;

Η οστεοπόρωση είναι μια μεταβολική νόσος των οστών που χαρακτηρίζεται από προοδευτική μείωση της οστικής πυκνότητας και υποβάθμιση της μικροαρχιτεκτονικής του οστού. Το αποτέλεσμα είναι αυξημένη ευθραυστότητα των οστών και σημαντικά αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων, ακόμη και από ελάχιστα τραύματα.

Η οστεοπόρωση αποκαλείται συχνά “σιωπηλή νόσος” επειδή η απώλεια οστικής μάζας συμβαίνει χωρίς συμπτώματα. Πολλές γυναίκες ανακαλύπτουν ότι έχουν οστεοπόρωση μόνο όταν υποστούν κάταγμα. Στην Ελλάδα, περίπου 1 στις 3 γυναίκες άνω των 50 ετών θα υποστεί οστεοπορωτικό κάταγμα κατά τη διάρκεια της ζωής της.

Οστική Αναδόμηση και Μεταβολισμός

Φυσιολογική Οστική Αναδόμηση

Τα οστά μας είναι ζωντανοί ιστοί που υφίστανται συνεχή ανανέωση μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται οστική αναδόμηση (bone remodeling). Αυτή η διαδικασία περιλαμβάνει δύο φάσεις:

• Οστική Απορρόφηση: Τα οστεοκλάστα (ειδικά κύτταρα) διασπούν το παλιό οστό
• Οστική Σύνθεση: Τα οστεοβλάστα (άλλα ειδικά κύτταρα) δημιουργούν νέο οστό

Σε νεαρή ηλικία, η οστική σύνθεση υπερτερεί της απορρόφησης, με αποτέλεσμα την αύξηση της οστικής μάζας. Η μέγιστη οστική μάζα (peak bone mass) επιτυγχάνεται γύρω στα 30 έτη. Μετά, η ισορροπία αρχίζει να μετατοπίζεται προς την απορρόφηση.

Ο Ρόλος των Οιστρογόνων

Τα οιστρογόνα παίζουν κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της οστικής υγείας στις γυναίκες:

• Αναστέλλουν τη δράση των οστεοκλαστών (μειώνουν την οστική απορρόφηση)
• Προάγουν τη δράση των οστεοβλαστών (αυξάνουν την οστική σύνθεση)
• Βελτιώνουν την απορρόφηση ασβεστίου από το έντερο
• Μειώνουν την απώλεια ασβεστίου από τα νεφρά

Μετά την εμμηνόπαυση, η δραματική μείωση των οιστρογόνων οδηγεί σε επιταχυνόμενη οστική απώλεια. Οι γυναίκες μπορούν να χάσουν έως 20% της οστικής τους πυκνότητας τα πρώτα 5-7 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση.

Τύποι Οστεοπόρωσης

Πρωτοπαθής Οστεοπόρωση

Τύπος I (Μετεμμηνοπαυσιακή):

• Συμβαίνει τα πρώτα 15-20 χρόνια μετά την εμμηνόπαυση
• Οφείλεται κυρίως στην έλλειψη οιστρογόνων
• Επηρεάζει κυρίως το σπογγώδες οστό (σπόνδυλοι, άκρα μακρών οστών)
• Κατάγματα: σπονδυλικές συμπτώσεις, καρπός

Τύπος II (Γηρατειακή):

• Εμφανίζεται μετά τα 70 έτη
• Οφείλεται σε πολλαπλούς παράγοντες (γήρανση, μειωμένη πρόσληψη ασβεστίου, βιταμίνης D)
• Επηρεάζει τόσο το σπογγώδες όσο και το φλοιώδες οστό
• Κατάγματα: ισχίο, σπόνδυλοι, ώμος

Δευτεροπαθής Οστεοπόρωση

Οφείλεται σε άλλες παθήσεις ή φαρμακευτική αγωγή:

• Ενδοκρινολογικές διαταραχές (υπερθυρεοειδισμός, σύνδρομο Cushing)
• Μακροχρόνια χρήση κορτικοστεροειδών
• Ρευματολογικές νόσοι (ρευματοειδής αρθρίτιδα)
• Γαστρεντερικές παθήσεις (κοιλιοκάκη, χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι)
• Χρόνια νεφρική νόσος

Παράγοντες Κινδύνου

Μη Τροποποιήσιμοι Παράγοντες

• Φύλο: Οι γυναίκες έχουν 4 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο
• Ηλικία: Αυξημένος κίνδυνος μετά τα 50
• Εμμηνόπαυση: Ιδίως πρώιμη (πριν τα 45)
• Οικογενειακό ιστορικό: Γονείς με οστεοπόρωση ή κατάγματα ισχίου
• Φυλή: Καυκάσιες και Ασιάτισσες σε υψηλότερο κίνδυνο
• Σωματότυπος: Λεπτόσωμες γυναίκες με μικρό σκελετικό πλαίσιο

Τροποποιήσιμοι Παράγοντες

• Χαμηλή πρόσληψη ασβεστίου (< 1000 mg/ημέρα)
• Ανεπάρκεια βιταμίνης D (< 20 ng/ml)
• Κάπνισμα: Μειώνει την οστική πυκνότητα
• Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ (> 2 ποτά/ημέρα)
• Καθιστική ζωή: Έλλειψη άσκησης με φορτίο βάρους
• Χαμηλό σωματικό βάρος (BMI < 19)
• Διατροφικές διαταραχές (ανορεξία, βουλιμία)
• Υψηλή πρόσληψη καφεΐνης (> 4 φλιτζάνια καφέ/ημέρα)

Διάγνωση Οστεοπόρωσης

Οστική Πυκνομετρία (DEXA Scan)

Η οστική πυκνομετρία (DEXA – Dual-Energy X-ray Absorptiometry) είναι η χρυσή μέθοδος διάγνωσης. Μετρά την οστική μάζα σε mg/cm² και συγκρίνει τα αποτελέσματα με:

T-score: Σύγκριση με νεαρούς υγιείς ενήλικες

• Κανονικό: T-score ≥ -1.0
• Οστεοπενία: T-score μεταξύ -1.0 και -2.5
• Οστεοπόρωση: T-score ≤ -2.5
• Σοβαρή οστεοπόρωση: T-score ≤ -2.5 με ιστορικό καταγμάτων

Θέσεις μέτρησης:

• Οσφυϊκή μοίρα σπονδυλικής στήλης (L1-L4)
• Αυχένας μηριαίου οστού
• Ολικό ισχίο

Ποιες Γυναίκες Πρέπει να Εξετασθούν;

• Όλες οι γυναίκες ≥ 65 ετών
• Μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες < 65 με παράγοντες κινδύνου
• Γυναίκες με ιστορικό καταγμάτων χαμηλής ενέργειας
• Γυναίκες που λαμβάνουν μακροχρόνια κορτικοστεροειδή
• Γυναίκες με δευτεροπαθείς αιτίες οστεοπόρωσης

Εργαστηριακές Εξετάσεις

Βασικές εξετάσεις:

• Ασβέστιο ορού
• Φώσφορος
• Αλκαλική φωσφατάση
• 25-OH βιταμίνη D
• PTH (παραθορμόνη)
• TSH (θυρεοειδοτρόπος ορμόνη)
• Ολική γενική αίματος
• Νεφρική και ηπατική λειτουργία

Δείκτες οστικού μεταβολισμού:

• Σύνθεσης: Οστεοκαλσίνη, Αλκαλική φωσφατάση οστού
• Απορρόφησης: C-τελοπεπτίδιο (CTX), N-τελοπεπτίδιο (NTX)

Θεραπευτικές Επιλογές

1. Διφωσφονικά (Bisphosphonates)

Η πρώτης γραμμής θεραπεία για την οστεοπόρωση. Αναστέλλουν την οστική απορρόφηση μειώνοντας τη δράση των οστεοκλαστών.

Από στόματος:

• Αλενδρονάτη (Fosamax): 70 mg εβδομαδιαίως
• Ριζεδρονάτη (Actonel): 35 mg εβδομαδιαίως ή 150 mg μηνιαίως
• Ιβανδρονάτη (Boniva): 150 mg μηνιαίως

Ενδοφλέβια:

• Ζολεδρονικό οξύ (Aclasta): 5 mg ετησίως
• Ιβανδρονάτη: 3 mg κάθε 3 μήνες

Οφέλη: Αύξηση οστικής πυκνότητας 4-8%, μείωση καταγμάτων 30-70%

Οδηγίες λήψης από στόματος:

• Νηστεία (30-60 λεπτά πριν το πρωινό)
• Με πλήρες ποτήρι νερό
• Όρθια θέση για 30-60 λεπτά μετά
• Όχι άλλα φάρμακα ή τροφή για 30-60 λεπτά

Ανεπιθύμητες ενέργειες:

• Γαστρεντερικές διαταραχές (ναυτία, δυσκοιλιότητα)
• Οισοφαγίτιδα (σπάνια)
• Μυοσκελετικός πόνος
• Οστεονέκρωση γνάθου (πολύ σπάνια, < 1/100,000)
• Άτυπα κατάγματα μηριαίου (σπάνια με μακροχρόνια χρήση > 5 ετών)

2. Denosumab (Prolia)

Μονοκλωνικό αντίσωμα που στοχεύει το RANKL, ένα πρωτεΐνη κλειδί για την ενεργοποίηση των οστεοκλαστών.

Δοσολογία: 60 mg υποδορίως κάθε 6 μήνες

Οφέλη:

• Αύξηση οστικής πυκνότητας έως 9% στη σπονδυλική στήλη
• Μείωση σπονδυλικών καταγμάτων κατά 68%
• Μείωση καταγμάτων ισχίου κατά 40%
• Εύκολη χορήγηση (2 φορές το χρόνο)

Σημαντική προειδοποίηση: Η διακοπή του denosumab μπορεί να οδηγήσει σε γρήγορη οστική απώλεια και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων (rebound effect). Συνιστάται μετάβαση σε διφωσφονικά κατά τη διακοπή.

3. Τεριπαρατίδη (Forsteo)

Ανασυνδυασμένη μορφή παραθορμόνης (PTH 1-34) που ενισχύει την οστική σύνθεση.

Δοσολογία: 20 μcg υποδορίως ημερησίως για έως 24 μήνες

Ενδείξεις:

• Σοβαρή οστεοπόρωση (T-score < -3.0)
• Πολλαπλά οστεοπορωτικά κατάγματα
• Αποτυχία ή αντένδειξη άλλων θεραπειών
• Οστεοπόρωση από κορτικοστεροειδή

Οφέλη: Δραματική αύξηση οστικής πυκνότητας (9-13%), ισχυρή μείωση καταγμάτων

4. Romosozumab (Evenity)

Νεότερη θεραπεία που διεγείρει την οστική σύνθεση και μειώνει την απορρόφηση.

Δοσολογία: 210 mg υποδορίως μηνιαίως για 12 μήνες

Οφέλη: Πολύ γρήγορη αύξηση οστικής πυκνότητας (έως 13% το πρώτο έτος)

Προσοχή: Αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακών συμβαμάτων – δεν συνιστάται σε γυναίκες με ιστορικό εμφράγματος ή εγκεφαλικού

5. Εκλεκτικοί Τροποποιητές Οιστρογονικών Υποδοχέων (SERMs)

Ραλοξιφένη (Evista): 60 mg ημερησίως

• Οιστρογονική δράση στο οστό (αυξάνει την πυκνότητα)
• Αντιοιστρογονική δράση στο μαστό (μειώνει τον κίνδυνο καρκίνου μαστού κατά 50%)
• Ιδανική για γυναίκες με υψηλό κίνδυνο καρκίνου μαστού
• Μειώνει σπονδυλικά κατάγματα, όχι όμως του ισχίου

6. Ορμονική Υποκατάστατη Θεραπεία (HRT)

Αποτελεσματική για πρόληψη οστεοπόρωσης σε πρώιμη μετεμμηνόπαυση, αλλά όχι πρώτη επιλογή λόγω άλλων κινδύνων. Χρησιμοποιείται όταν υπάρχουν και άλλα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα.

Μη Φαρμακευτική Θεραπεία

Ασβέστιο και Βιταμίνη D

Ασβέστιο:

• Δόση: 1000-1200 mg ημερησίως
• Πηγές: Γαλακτοκομικά, πράσινα λαχανικά, οχυρωμένα τρόφιμα
• Συμπληρώματα: Ανθρακικό ασβέστιο (λαμβάνεται με φαγητό) ή κιτρικό ασβέστιο (οποιαδήποτε στιγμή)
• Μέγιστη απορρόφηση: 500 mg ανά δόση

Βιταμίνη D:

• Δόση: 800-2000 IU ημερησίως
• Στόχος επιπέδων στο αίμα: > 30 ng/ml
• Πηγές: Ηλιακή έκθεση, λιπαρά ψάρια, οχυρωμένα τρόφιμα, συμπληρώματα

Άσκηση

Ασκήσεις με φορτίο βάρους:

• Περπάτημα (τουλάχιστον 30 λεπτά ημερησίως)
• Τζόκιγκ
• Χορός
• Ανέβασμα σκαλών
• Αντισφαίριση

Ασκήσεις ενδυνάμωσης μυών:

• Βάρη (2-3 φορές/εβδομάδα)
• Ελαστικές ζώνες
• Ασκήσεις με βάρος σώματος

Ασκήσεις ισορροπίας (πρόληψη πτώσεων):

• Tai Chi
• Γιόγκα
• Στάση σε ένα πόδι

Διατροφή

Τροφές πλούσιες σε ασβέστιο:

• Γάλα και γιαούρτι (300 mg/φλιτζάνι)
• Τυρί (200 mg/30g)
• Σπανάκι (240 mg/φλιτζάνι μαγειρεμένο)
• Μπρόκολο (180 mg/φλιτζάνι)
• Αμύγδαλα (75 mg/30g)
• Σαρδέλες με κόκαλα (325 mg/100g)

Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη D:

• Σολομός (450 IU/100g)
• Τόνος (150 IU/100g)
• Κρόκος αυγού (40 IU/αυγό)
• Οχυρωμένο γάλα (100 IU/φλιτζάνι)

Πρόληψη Πτώσεων

Το 90% των καταγμάτων ισχίου οφείλονται σε πτώσεις. Στρατηγικές πρόληψης:

Στο Σπίτι:

• Αφαίρεση χαλιών και εμποδίων
• Επαρκής φωτισμός (ιδίως νυχτερινός)
• Λαβές στήριξης στο μπάνιο
• Αντιολισθητικά χαλιά στο μπάνιο
• Τακτοποιημένα καλώδια

Προσωπικά Μέτρα:

• Κατάλληλα παπούτσια με αντιολισθητικές σόλες
• Έλεγχος όρασης και ακοής
• Αποφυγή αλκοόλ
• Προσοχή με φάρμακα που προκαλούν ζάλη
• Χρήση μπαστουνιού ή ορθοπεδικών βοηθημάτων αν χρειάζεται

Παρακολούθηση

Οστική πυκνομετρία:

• Επανάληψη κάθε 1-2 έτη υπό θεραπεία
• Αξιολόγηση ανταπόκρισης (αύξηση πυκνότητας ή σταθεροποίηση)

Κλινική παρακολούθηση:

• Έλεγχος συμμόρφωσης στη θεραπεία
• Αξιολόγηση ανεπιθύμητων ενεργειών
• Μέτρηση ύψους (απώλεια ύψους > 2 cm υποδηλώνει σπονδυλικό κάταγμα)

Πότε να Επισκεφθείτε Γιατρό

Επικοινωνήστε άμεσα:

• Έχετε υποστεί κάταγμα από ελάχιστο τραύμα
• Έχετε συνεχή οσφυαλγία (μπορεί να υποδηλώνει σπονδυλικό κάταγμα)
• Παρατηρείτε μείωση του ύψους σας
• Έχετε πολλούς παράγοντες κινδύνου
• Λαμβάνετε μακροχρόνια κορτικοστεροειδή

📞 Επικοινωνία

Για έλεγχο οστικής πυκνότητας και προγραμματισμό ραντεβού:

Δρ. Δημητρακόπουλος – Γυναικολόγος – Αθήνα