Κύστεις Ωοθηκών: Τι Πρέπει να Γνωρίζετε

Τι είναι οι Κύστεις των Ωοθηκών;

Οι κύστεις ωοθηκών (ovarian cysts) είναι γεμάτες με υγρό σακούλες που σχηματίζονται στις ωοθήκες ή επάνω σε αυτές. Είναι πολύ συχνές και οι περισσότερες γυναίκες θα αναπτύξουν τουλάχιστον μία κύστη στη διάρκεια της αναπαραγωγικής τους ζωής.

Η καλή είδηση: Οι περισσότερες κύστεις είναι καλοήθεις και εξαφανίζονται από μόνες τους χωρίς θεραπεία.

Τύποι Κύστεων Ωοθηκών

Λειτουργικές Κύστεις (Functional Cysts)

Οι πιο συχνές, σχηματίζονται ως μέρος του φυσιολογικού εμμηνορρυσιακού κύκλου.

1. Θυλακιώδεις Κύστεις (Follicular Cysts)

• Σχηματίζονται όταν ένα ωοθυλάκιο δεν ωριμάσει ή δεν απελευθερώσει το ωάριο
• Συνήθως 2-5 cm
• Εξαφανίζονται σε 1-3 μήνες
• Συνήθως ασυμπτωματικές

2. Κύστεις Ωχρού Σωματίου (Corpus Luteum Cysts)

• Σχηματίζονται μετά την ωορρηξία όταν το ωχρό σωμάτιο γεμίζει με υγρό ή αίμα
• Μπορεί να φτάσουν τα 10 cm
• Εξαφανίζονται συνήθως σε λίγες εβδομάδες
• Μπορεί να προκαλέσουν πόνο αν ραγούν

Παθολογικές Κύστεις (Pathological Cysts)

Δεν σχετίζονται με τον εμμηνορρυσιακό κύκλο και χρειάζονται περισσότερη προσοχή.

3. Δερμοειδείς Κύστεις (Dermoid Cysts/Teratomas)

• Περιέχουν διάφορους ιστούς (μαλλιά, δέρμα, δόντια, λίπος)
• Συνήθως καλοήθεις
• Μπορεί να μεγαλώσουν αρκετά (15-20 cm)
• Χρειάζονται χειρουργική αφαίρεση
• Συχνές σε γυναίκες 20-40 ετών

4. Κυσταδενώματα (Cystadenomas)

• Αναπτύσσονται από επιφανειακά κύτταρα της ωοθήκης
• Μπορεί να είναι υδαρείς (serous) ή βλεννώδεις (mucinous)
• Μπορεί να φτάσουν μεγάλο μέγεθος (>30 cm)
• Χρειάζονται χειρουργική αφαίρεση

5. Ενδομητριώματα (Endometriomas/Chocolate Cysts)

• Σχηματίζονται από ιστό ενδομητρίου που φυτρώνει στις ωοθήκες
• Περιέχουν παχύ, καφέ υγρό (“σοκολατένιες” κύστεις)
• Συνδέονται με ενδομητρίωση
• Μπορεί να επηρεάσουν τη γονιμότητα
• Μέγεθος: 2-20 cm

Συνδρομό Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS)

Το PCOS είναι ορμονική διαταραχή που προκαλεί πολλαπλές μικρές κύστεις στις ωοθήκες.

Χαρακτηριστικά PCOS

• Ανώμαλοι ή ελλείποντες εμμηνορρυσιακοί κύκλοι
• Υπερανδρογονισμός (τριχοφυΐα, ακμή, αλωπεκία)
• Πολλαπλές μικρές κύστεις στις ωοθήκες (υπερηχογραφικό εύρημα)
• Αντίσταση στην ινσουλίνη
• Αυξημένο βάρος
• Υπογονιμότητα

Διάγνωση PCOS (Rotterdam Criteria)

Απαιτούνται 2 από 3:

1. Σπανιοωορρηξία ή ανωορρηξία
2. Κλινικά ή/και βιοχημικά σημεία υπερανδρογονισμού
3. Πολυκυστικές ωοθήκες στο υπερηχογράφημα

Συμπτώματα Κύστεων Ωοθηκών

Συνήθη Συμπτώματα

• Πυελικός πόνος: Βαρύς, αμβλύς πόνος στην κάτω κοιλιά
• Φούσκωμα κοιλιάς
• Αίσθημα πληρότητας ή πίεσης
• Ανώμαλη εμμηνορρυσία: Βαρύτερη, ελαφρύτερη ή ανώμαλη
• Πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή
• Δυσκολία στην αφόδευση ή συχνή ούρηση

Σοβαρά Συμπτώματα – ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ

Αναζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια αν έχετε:

• ⚠️ Ξαφνικό, έντονο πυελικό άλγος
• ⚠️ Πόνο με πυρετό και έμετο
• ⚠️ Ζάλη ή αδυναμία
• ⚠️ Ταχύπνοια

Αυτά μπορεί να σηματοδοτούν ρήξη κύστης ή στρέψη ωοθήκης (ovarian torsion).

Επιπλοκές

1. Ρήξη Κύστης

• Προκαλεί ξαφνικό, έντονο πόνο
• Εσωτερική αιμορραγία
• Χρειάζεται παρακολούθηση, μερικές φορές χειρουργείο

2. Στρέψη Ωοθήκης (Ovarian Torsion)

• Η ωοθήκη στρέφεται γύρω από τους συνδέσμους της
• Διακοπή αιματικής ροής
• ΕΠΕΙΓΟΝ – Χρειάζεται άμεσο χειρουργείο
• Κίνδυνος: Απώλεια ωοθήκης

3. Επίδραση στη Γονιμότητα

• Οι περισσότερες κύστεις ΔΕΝ επηρεάζουν τη γονιμότητα
• Εξαίρεση: Ενδομητριώματα, PCOS
• Μεγάλες κύστεις μπορεί να παρεμποδίσουν την ωορρηξία

Διάγνωση

1. Κλινική Εξέταση

• Γυναικολογική εξέταση
• Ψηλάφηση μάζας στην πυέλο

2. Υπερηχογράφημα Πυέλου

Η κύρια διαγνωστική μέθοδος

• Καθορίζει μέγεθος, θέση, τύπο κύστης
• Διαφοροποιεί απλές από πολύπλοκες κύστεις
• Doppler: Αξιολόγηση αιμάτωσης

3. Εξετάσεις Αίματος

• CA-125: Δείκτης καρκίνου ωοθηκών (αυξημένος σε ενδομητρίωση, μηνίτιδα)
• Ορμόνες: LH, FSH, τεστοστερόνη (για PCOS)
• β-hCG: Αποκλεισμός εγκυμοσύνης

4. Απεικονιστικές Εξετάσεις

• MRI: Λεπτομερής απεικόνιση πολύπλοκων κύστεων
• CT: Σπανίως χρησιμοποιείται

Θεραπεία

Συντηρητική Παρακολούθηση (“Watchful Waiting”)

Για απλές, λειτουργικές κύστεις < 5 cm:

• Επανέλεγχος με υπερηχογράφημα σε 1-3 μήνες
• Οι περισσότερες εξαφανίζονται μόνες τους
• Καμία θεραπεία δεν απαιτείται

Φαρμακευτική Αγωγή

1. Αντισυλληπτικά Χάπια

• Προλαμβάνουν το σχηματισμό νέων κύστεων
• ΔΕΝ μικραίνουν υπάρχουσες κύστεις
• Χρήσιμα για PCOS και επαναλαμβανόμενες κύστεις

2. Παυσίπονα

• Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη (ibuprofen, naproxen)
• Παρακεταμόλη
• Για συμπτωματική ανακούφιση

3. Ορμονική Θεραπεία για PCOS

• Μετφορμίνη: Βελτιώνει την ινσουλινοαντίσταση
• Σπιρονολακτόνη: Μειώνει την τριχοφυΐα
• Clomiphene: Επαγωγή ωορρηξίας για εγκυμοσύνη

Χειρουργική Αντιμετώπιση

Ενδείξεις Χειρουργείου

• Κύστεις > 5-10 cm που δεν υποχωρούν
• Κύστεις που προκαλούν σοβαρά συμπτώματα
• Πολύπλοκες ή συμπαγείς κύστεις (ύποπτες για κακοήθεια)
• Ενδομητριώματα
• Κύστεις σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες
• Στρέψη ωοθήκης (επείγον)

Τύποι Χειρουργείων

1. Λαπαροσκοπική Κυστεκτομή

• Ελάχιστα επεμβατική τεχνική
• Αφαίρεση μόνο της κύστης, διατήρηση ωοθήκης
• Ταχεία ανάρρωση (1-2 εβδομάδες)
• Προτιμάται σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας

2. Ωοθηκεκτομή (Oophorectomy)

• Αφαίρεση ολόκληρης της ωοθήκης
• Όταν η κύστη έχει καταστρέψει τον ωοθηκικό ιστό
• Συχνά σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες

3. Λαπαροτομία

• Ανοιχτό χειρουργείο με μεγαλύτερη τομή
• Για πολύ μεγάλες ή ύποπτες για κακοήθεια κύστεις
• Μακρύτερη ανάρρωση (4-6 εβδομάδες)

Πρόληψη

Δεν μπορεί να αποτραπεί πλήρως, αλλά:

• ✅ Αντισυλληπτικά χάπια: Μειώνουν τον κίνδυνο λειτουργικών κύστεων
• ✅ Τακτικές γυναικολογικές εξετάσεις: Έγκαιρη ανίχνευση
• ✅ Υγιεινή διατροφή και άσκηση: Διαχείριση PCOS
• ✅ Διαχείριση βάρους: Βελτιώνει ορμονική ισορροπία

Κύστεις και Καρκίνος Ωοθηκών

Πότε να Ανησυχήσετε;

Οι περισσότερες κύστεις είναι καλοήθεις. Ύποπτα χαρακτηριστικά:

• Συμπαγής/μικτή δομή (όχι απλή υδατώδης)
• Πολύπλοκα διαφράγματα
• Μεγάλο μέγεθος (>10 cm)
• Αυξημένη αιμάτωση (Doppler)
• Αυξημένη CA-125
• Μετεμμηνοπαυσιακή ηλικία

Παράγοντες Κινδύνου για Καρκίνο Ωοθηκών

• Οικογενειακό ιστορικό (BRCA1/BRCA2 μετάλλαξη)
• Ηλικία > 50 ετών
• Μη τοκετούσες γυναίκες
• Ενδομητρίωση
• Ορμονική υποκατάστατη θεραπεία

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορώ να μείνω έγκυος με κύστη ωοθήκης;
Ναι! Οι περισσότερες κύστεις δεν επηρεάζουν τη γονιμότητα. Μάλιστα, είναι συχνές κατά την εγκυμοσύνη και συνήθως εξαφανίζονται στο 2ο τρίμηνο.

Πόσο καιρό διαρκεί ο πόνος από κύστη;
Λειτουργικές κύστεις: Πόνος 1-3 ημέρες. Ρήξη: 1-7 ημέρες. Χρόνιος πόνος μπορεί να υποδηλώνει ενδομητρίωση ή άλλο πρόβλημα.

Πρέπει να αποφύγω την άσκηση;
Όχι, αλλά αποφύγετε έντονες δραστηριότητες που μπορεί να προκαλέσουν στρέψη (π.χ. έντονα twisting movements).

Θα επανέλθουν οι κύστεις;
Λειτουργικές κύστεις μπορεί να επαναλαμβάνονται. Αντισυλληπτικά μειώνουν τον κίνδυνο. Ενδομητριώματα έχουν υψηλό ποσοστό υποτροπής (30-50%).

Διατροφικές Συμβουλές

• Αντιφλεγμονώδη τροφές: Ωμέγα-3 (ψάρια), φρούτα, λαχανικά
• Φυτικές ίνες: Ρύθμιση ορμονών, βελτίωση πέψης
• Αποφυγή: Επεξεργασμένα τρόφιμα, κόκκινο κρέας, τηγανητά
• Ενυδάτωση: 8-10 ποτήρια νερό/ημέρα
• Περιορισμός καφεΐνης και αλκοόλ

Συμπέρασμα

Οι κύστεις ωοθηκών είναι πολύ συχνές και στις περισσότερες περιπτώσεις καλοήθεις και αυτοϊώμενες. Η τακτική παρακολούθηση και η έγκαιρη διάγνωση είναι το κλειδί για την αποτελεσματική διαχείριση.

Αν αντιμετωπίζετε συμπτώματα ή ανησυχείτε για κύστεις ωοθηκών, μην διστάσετε να συμβουλευτείτε έναν γυναικολόγο. Η έγκαιρη αξιολόγηση και η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση διασφαλίζουν την αναπαραγωγική και γενική σας υγεία.

Για λεπτομερή αξιολόγηση και θεραπευτικό σχέδιο, επικοινωνήστε με το ιατρείο μας.