Ενδομητρίωση: Συμπτώματα, Διάγνωση & Αντιμετώπιση

Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια γυναικολογική πάθηση που επηρεάζει περίπου 1 στις 10 γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας. Παρά τη συχνότητά της, συχνά παραμένει αδιάγνωστη για χρόνια, επηρεάζοντας σημαντικά την ποιότητα ζωής.

Τι είναι η Ενδομητρίωση;

Η ενδομητρίωση είναι μια κατάσταση κατά την οποία ιστός παρόμοιος με τον ενδομήτριο (την επένδυση της μήτρας) αναπτύσσεται εκτός της μήτρας. Αυτός ο ιστός συμπεριφέρεται όπως ο φυσιολογικός ενδομήτριος – πυκνώνει, διασπάται και αιμορραγεί με κάθε εμμηνορροϊκό κύκλο.

Το Πρόβλημα:

Σε αντίθεση με τον κανονικό ενδομήτριο που αποβάλλεται μέσω της εμμήνου ρύσης, ο εκτοπικός ιστός δεν έχει διέξοδο. Αυτό προκαλεί:

• Φλεγμονή
• Σχηματισμό ουλών
• Συμφύσεις μεταξύ οργάνων
• Χρόνιο πόνο

Που Εμφανίζεται η Ενδομητρίωση;

Συχνές Θέσεις:

• Ωοθήκες (60%): Σχηματισμός κύστεων “σοκολατί” (ενδομητριώματα)
• Περιτόναιο πυέλου: Επίπεδες ή βαθιές εστίες
• Σάλπιγγες
• Ιερό-μητριαίοι σύνδεσμοι
• Κόλπος/Τράχηλος
• Ορθό/Σίγμα έντερο
• Ουροδόχος κύστη

Σπάνιες Θέσεις:

• Πνεύμονες
• Διάφραγμα
• Ουλές χειρουργείων
• Ομφαλός

Στάδια Ενδομητρίωσης

Στάδιο	Βαθμολογία	Χαρακτηριστικά
Στάδιο I – Ελάχιστη	1-5 πόντοι	Μικρές επιφανειακές εστίες Χωρίς συμφύσεις
Στάδιο II – Ήπια	6-15 πόντοι	Περισσότερες/βαθύτερες εστίες Ελάχιστες συμφύσεις
Στάδιο III – Μέτρια	16-40 πόντοι	Πολλαπλές εστίες Ενδομητριώματα ωοθηκών Μέτριες συμφύσεις
Στάδιο IV – Σοβαρή	>40 πόντοι	Πολυάριθμες βαθιές εστίες Μεγάλα ενδομητριώματα Εκτεταμένες συμφύσεις

Σημαντικό: Το στάδιο ΔΕΝ συσχετίζεται πάντα με τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων. Μπορεί να έχετε στάδιο Ι με έντονο πόνο ή στάδιο IV με ήπια συμπτώματα.

Συμπτώματα Ενδομητρίωσης

Κύρια Συμπτώματα:

1. Πυελικός Πόνος

• Δυσμηνόρροια: Επώδυνες περίοδοι (το πιο συχνό – 80%)
• Χρόνιος πυελικός πόνος: Σταθερός πόνος >6 μήνες
• Οξύς πόνος: Κατά τη ρήξη ενδομητριώματος

2. Πόνος Κατά τη Σεξουαλική Επαφή (Δυσπαρευνία)

• Βαθιά διείσδυση (50-70%)
• Επηρεάζει την ποιότητα ζωής και σχέσεις

3. Υπογονιμότητα

• 30-50% γυναικών με ενδομητρίωση αντιμετωπίζουν δυσκολία σύλληψης
• Αιτίες: Φλεγμονή, συμφύσεις, ανατομικές παραμορφώσεις

4. Γαστρεντερικά Συμπτώματα

• Επώδυνη αφόδευση (κατά την περίοδο)
• Διάρροια/Δυσκοιλιότητα
• Πρήξιμο κοιλιάς
• Ναυτία
• Αιμορραγία από ορθό (σπάνια)

5. Ουρολογικά Συμπτώματα

• Επώδυνη ούρηση
• Συχνοουρία
• Αιματουρία (κατά την περίοδο)

Άλλα Συμπτώματα:

• Κόπωση/Εξάντληση
• Βαριές/Παρατεταμένες περίοδοι
• Μεσοορρική αιμορραγία
• Πόνος στη μέση/πόδια

Αιτίες & Παράγοντες Κινδύνου

Θεωρίες Αιτιολογίας:

1. Παλίνδρομη Εμμηνόρροια

Εμμηνορροϊκός ιστός ρέει προς τα πίσω μέσω των σαλπίγγων στην πυελική κοιλότητα.

2. Μετατροπή Κυττάρων (Μεταπλασία)

Περιτοναϊκά κύτταρα μετατρέπονται σε ενδομητριοειδή.

3. Εμβρυϊκά Υπολείμματα

Κατάλοιπα εμβρυϊκού ιστού που μετατρέπονται.

4. Λεμφική/Αιματογενής Διασπορά

Ενδομητριακά κύτταρα μεταφέρονται σε απομακρυσμένες περιοχές.

5. Ανοσολογικοί Παράγοντες

Δυσλειτουργία ανοσοποιητικού που δεν αφαιρεί εκτοπικό ιστό.

Παράγοντες Κινδύνου:

• Οικογενειακό ιστορικό: 7-10× αυξημένος κίνδυνος
• Πρώιμη εμμηναρχή: Πριν τα 12 έτη
• Βραχείς κύκλοι: <27 ημέρες
• Βαριές/Παρατεταμένες περίοδοι
• Ατεκνία
• Χαμηλό BMI
• Ανατομικές ανωμαλίες: Διάφραγμα κόλπου

Προστατευτικοί Παράγοντες:

• Πολλαπλές κυήσεις
• Θηλασμός
• Τακτική άσκηση
• Όψιμη εμμηναρχή

Διάγνωση Ενδομητρίωσης

1. Κλινική Εξέταση

• Λεπτομερές ιστορικό συμπτωμάτων
• Γυναικολογική εξέταση: Ευαισθησία, οζίδια, σταθερή μήτρα

2. Απεικονιστικές Εξετάσεις

α) Διακολπικό Υπερηχογράφημα

• Πρώτη γραμμή διάγνωσης
• Εντοπίζει: Ενδομητριώματα ωοθηκών, βαθιά εστίες
• Ευαισθησία: 80-90% για ενδομητριώματα

β) Μαγνητική Τομογραφία (MRI)

• Πιο λεπτομερής απεικόνιση
• Χρήσιμη για βαθιά διηθητική ενδομητρίωση
• Προεγχειρητικός σχεδιασμός

3. Λαπαροσκόπηση

Χρυσός κανόνας διάγνωσης

• Άμεση οπτική επιβεβαίωση εστιών
• Βιοψία για ιστολογική επιβεβαίωση
• Ταυτόχρονη θεραπεία (καταστροφή εστιών)
• Staging της νόσου

4. Εργαστηριακές Εξετάσεις

CA-125:

• Αυξημένο σε 50% περιπτώσεων
• Όχι διαγνωστικό (αυξάνεται και σε άλλες καταστάσεις)
• Χρήσιμο για παρακολούθηση

Θεραπεία της Ενδομητρίωσης

Στόχοι Θεραπείας:

• Ανακούφιση πόνου
• Βελτίωση γονιμότητας
• Πρόληψη εξέλιξης
• Βελτίωση ποιότητας ζωής

1. Φαρμακευτική Θεραπεία

α) Αναλγητικά

• ΜΣΑΦ (Ibuprofen, Naproxen): Πρώτη γραμμή για πόνο
• Μείωση φλεγμονής και προσταγλανδινών

β) Ορμονική Θεραπεία

Αντισυλληπτικά Χάπια (Combined OCP)

• Συνεχής χρήση (χωρίς διακοπή) – Καλύτερη αποτελεσματικότητα
• Μείωση πόνου σε 70-80%
• Επιβράδυνση εξέλιξης

Προγεσταγόνα

• Dienogest: Εγκεκριμένο ειδικά για ενδομητρίωση
• Mirena (IUS): Τοπική δράση
• Μείωση οιστρογόνων και ατροφία εστιών

GnRH Ανάλογα

• Χρήση: Σοβαρή ενδομητρίωση
• Δράση: Προσωρινή ιατρική εμμηνόπαυση
• Διάρκεια: Έως 6 μήνες (παρενέργειες εμμηνόπαυσης)
• “Add-back” θεραπεία: Χαμηλές δόσεις οιστρογόνων για μείωση παρενεργειών

Aromatase Inhibitors

• Letrozole, Anastrozole
• Για ανθεκτικές περιπτώσεις
• Συνδυάζονται με προγεσταγόνα

γ) Νέες Θεραπείες

• Elagolix: GnRH ανταγωνιστής από το στόμα
• Ευέλικτη δοσολογία
• Λιγότερες παρενέργειες από GnRH ανάλογα

2. Χειρουργική Θεραπεία

α) Συντηρητική Χειρουργική (Διατήρηση Γονιμότητας)

Λαπαροσκόπηση:

• Αφαίρεση/Καταστροφή εστιών: Εκτομή ή διαθερμία
• Κυστεκτομή ενδομητριωμάτων: Αφαίρεση κύστεων ωοθηκών
• Λύση συμφύσεων
• Αποκατάσταση ανατομίας

Αποτελεσματικότητα:

• 70-80% ανακούφιση πόνου
• Βελτίωση γονιμότητας σε 50-70%
• Υποτροπή: 20-40% σε 5 χρόνια

β) Οριστική Χειρουργική

Υστερεκτομή ± Ωοθηκεκτομή:

• Για ποιους: Σοβαρή νόσος, ολοκληρωμένο οικογενειακό σχεδιασμό
• Υστερεκτομή + αφαίρεση εστιών: Καλύτερα αποτελέσματα
• Διατήρηση ωοθηκών: Αν δυνατό (<40 ετών)
• Ποσοστό υποτροπής: 5-10% αν διατηρηθούν ωοθήκες

3. Ενδομητρίωση & Γονιμότητα

Επίδραση στη Γονιμότητα:

• Μηχανισμοί: Φλεγμονή, συμφύσεις, ανατομικές παραμορφώσεις, ποιότητα ωαρίων
• Στάδιο I-II: Ήπια επίδραση
• Στάδιο III-IV: Σημαντική επίδραση

Θεραπευτικές Επιλογές:

α) Χειρουργική + Προσπάθεια Σύλληψης

• Λαπαροσκοπική αφαίρεση εστιών
• Βελτίωση γονιμότητας για 12-18 μήνες

β) Υποβοηθούμενη Αναπαραγωγή

• IUI: Για ήπια ενδομητρίωση
• IVF: Πιο αποτελεσματικό, ιδίως για στάδιο III-IV
• Ποσοστά επιτυχίας IVF: Παρόμοια με άλλες αιτίες υπογονιμότητας αν προηγηθεί χειρουργείο

4. Αλλαγές Τρόπου Ζωής

Διατροφή:

• Αύξηση: Φρούτα, λαχανικά, ωμέγα-3, φυτικές ίνες
• Μείωση: Κόκκινο κρέας, επεξεργασμένα τρόφιμα, αλκοόλ, καφεΐνη
• Αντιφλεγμονώδης διατροφή

Άσκηση:

• Τακτική μέτρια άσκηση (30 λεπτά, 5×/εβδομάδα)
• Yoga, Pilates – Βελτίωση πόνου
• Αποφυγή υπερβολικής έντονης άσκησης

Διαχείριση Στρες:

• Διαλογισμός/Mindfulness
• Ψυχοθεραπεία
• Ομάδες υποστήριξης
• Επαρκής ύπνος

Συμπληρωματικές Θεραπείες:

• Βελονισμός
• Θερμοθεραπεία
• Φυσικοθεραπεία πυέλου
• TENS (διαδερμική ηλεκτρική διέγερση)

Ζώντας με Ενδομητρίωση

Συναισθηματική Υποστήριξη:

• Η ενδομητρίωση είναι χρόνια – Αποδεχτείτε το και βρείτε τρόπους διαχείρισης
• Συζητήστε ανοιχτά με σύντροφο/οικογένεια
• Αναζητήστε ψυχολογική υποστήριξη αν χρειάζεται
• Συνδεθείτε με άλλες γυναίκες (online/offline ομάδες)

Σχέσεις & Σεξουαλική Ζωή:

• Επικοινωνία με σύντροφο για πόνο
• Εξερευνήστε εναλλακτικές θέσεις
• Θεραπεία πριν τη σεξουαλική επαφή (αναλγητικά, χαλάρωση)
• Συμβουλευτική ζευγαριού αν χρειάζεται

Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)

1. Η ενδομητρίωση προκαλεί καρκίνο;

Η ενδομητρίωση είναι καλοήθης. Ο κίνδυνος καρκίνου ωοθηκών αυξάνεται ελάχιστα (1-2%).

2. Θα εξαφανιστεί μετά την εγκυμοσύνη;

Η εγκυμοσύνη μπορεί να βελτιώσει προσωρινά τα συμπτώματα, αλλά ΔΕΝ θεραπεύει την ενδομητρίωση.

3. Θα εξαφανιστεί μετά την εμμηνόπαυση;

Συνήθως τα συμπτώματα βελτιώνονται σημαντικά μετά την εμμηνόπαυση λόγω μείωσης οιστρογόνων.

4. Μπορώ να μείνω έγκυος με ενδομητρίωση;

Ναι, πολλές γυναίκες μένουν έγκυες φυσιολογικά. Αν όχι, υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπείες.

5. Πρέπει να κάνω χειρουργείο;

Όχι πάντα. Πολλές γυναίκες διαχειρίζονται τα συμπτώματα με φάρμακα. Χειρουργείο για σοβαρά συμπτώματα ή υπογονιμότητα.

6. Υπάρχει οριστική θεραπεία;

Όχι (εκτός από υστερεκτομή με αφαίρεση ωοθηκών). Η νόσος είναι χρόνια και χρειάζεται μακροχρόνια διαχείριση.

7. Γιατί χρειάστηκε τόσος καιρός για διάγνωση;

Μέσος χρόνος διάγνωσης: 7-10 χρόνια. Λόγοι: Φυσιολογικοποίηση πόνου, άγνοια γιατρών, ανάγκη λαπαροσκόπησης.

8. Η διατροφή μπορεί να βοηθήσει;

Ναι, αντιφλεγμονώδης διατροφή μπορεί να μειώσει τα συμπτώματα, αλλά δεν θεραπεύει την νόσο.

Συμπέρασμα

Η ενδομητρίωση είναι μια πολύπλοκη χρόνια πάθηση που απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση. Με την κατάλληλη διάγνωση, θεραπεία και υποστήριξη, οι περισσότερες γυναίκες μπορούν να διαχειριστούν αποτελεσματικά τα συμπτώματα και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους.

Επικοινωνήστε με Ειδικό

Για διάγνωση, αξιολόγηση και εξατομικευμένη θεραπεία της ενδομητρίωσης, επικοινωνήστε με τον:

Δρ. Ιωάννης Κ. Δημητρακόπουλος
Μαιευτήρας – Χειρουργός – Γυναικολόγος
Ειδικευμένος σε Μαιευτική & Γυναικολογία, Αναπαραγωγική Ιατρική

Κινητό: 6985 64 64 10
Τηλέφωνο Ιατρείου: 210 6716126
Email: ikdmd@hotmail.com
Διεύθυνση: Λεωφ. Δημητρίου Γούναρη 196, Γλυφάδα, Τ.Κ. 166 74

Προσφέρουμε ολοκληρωμένη διαγνωστική και θεραπευτική αντιμετώπιση της ενδομητρίωσης με τις πιο σύγχρονες μεθόδους.