Υπογονιμότητα – Αιτίες, Διάγνωση & Θεραπείες

Τι είναι η Υπογονιμότητα;

Η υπογονιμότητα (infertility) ορίζεται ως η αδυναμία επίτευξης εγκυμοσύνης μετά από 12 μήνες τακτικών, χωρίς προστασία, σεξουαλικών επαφών. Για γυναίκες άνω των 35 ετών, το χρονικό όριο μειώνεται σε 6 μήνες.

Επηρεάζει περίπου 1 στα 6-8 ζευγάρια αναπαραγωγικής ηλικίας και μπορεί να οφείλεται σε γυναικείους (40%), ανδρικούς (40%), συνδυασμένους (10%), ή ανεξήγητους παράγοντες (10%).

Αιτίες Υπογονιμότητας

Γυναικείοι Παράγοντες

1. Ωοθηκικοί Παράγοντες (25-30%)

• Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS): Η πιο συχνή αιτία (70% ανωορρηξίας)
• Πρώιμη Ωοθηκική Ανεπάρκεια: Μείωση ωοκυττάρων πριν τα 40 έτη
• Υπερπρολακτιναιμία: Υψηλά επίπεδα προλακτίνης
• Θυρεοειδοπάθειες: Υπό/υπερθυρεοειδισμός

2. Σαλπιγγικοί Παράγοντες (20-25%)

• Φλεγμονώδης Νόσος Πυέλου (PID): Λοιμώξεις (χλαμύδιο, γονόκοκκος)
• Ενδομητρίωση: Ιστός ενδομητρίου εκτός μήτρας
• Προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις: Εξωμήτρια κύηση, απόφραξη

3. Μητριαίοι Παράγοντες (10-15%)

• Ινομυώματα: Καλοήθεις όγκοι που παραμορφώνουν κοιλότητα μήτρας
• Πολύποδες Ενδομητρίου
• Συμφύσεις μήτρας (σύνδρομο Asherman)
• Ανατομικές ανωμαλίες: Διπλή μήτρα, διάφραγμα

4. Τραχηλικοί Παράγοντες (Σπάνιοι)

• Ανεπαρκής τραχηλική βλέννη
• Αντισώματα κατά σπερματοζωαρίων

Ανδρικοί Παράγοντες (40%)

• Χαμηλός αριθμός σπερματοζωαρίων (ολιγοσπερμία)
• Χαμηλή κινητικότητα (αστενοσπερμία)
• Ανώμαλη μορφολογία (τερατοσπερμία)
• Κιρσοκήλη: Διόγκωση φλεβών όρχεων
• Ορμονικές διαταραχές: Χαμηλή τεστοστερόνη, υπερπρολακτιναιμία
• Γενετικές ανωμαλίες: Σύνδρομο Klinefelter

Παράγοντες Τρόπου Ζωής (Ανδρικοί & Γυναικείοι)

• Ηλικία: Μείωση γονιμότητας μετά τα 35 έτη (γυναίκες), 40 έτη (άνδρες)
• Κάπνισμα: Μείωση γονιμότητας κατά 50%
• Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
• Παχυσαρκία ή χαμηλό βάρος: BMI <18.5 ή >30
• Χρόνιο στρες
• Έκθεση σε τοξίνες: Φυτοφάρμακα, βαρέα μέταλλα

Διάγνωση Υπογονιμότητας

Γυναικεία Διαγνωστική Αξιολόγηση

1. Ιστορικό & Κλινική Εξέταση

• Εμμηνορρυσιακό ιστορικό
• Προηγούμενες εγκυμοσύνες/αποβολές
• Σεξουαλικό ιστορικό
• Ιατρικό & χειρουργικό ιστορικό

2. Εργαστηριακές Εξετάσεις

3. Απεικονιστικές Εξετάσεις

• Υπερηχογράφημα πυέλου: Αξιολόγηση ωοθηκών, μήτρας, ινομυωμάτων
• Υστεροσαλπιγγογραφία (HSG): Έλεγχος βατότητας σαλπίγγων
• Υστεροσκόπηση: Άμεση οπτικοποίηση κοιλότητας μήτρας
• Λαπαροσκόπηση: Διάγνωση ενδομητρίωσης, συμφύσεων

Ανδρική Διαγνωστική Αξιολόγηση

• Ανάλυση σπέρματος: Αριθμός, κινητικότητα, μορφολογία
• Ορμόνες: Τεστοστερόνη, FSH, LH
• Γενετικές εξετάσεις: Αν υπάρχει σοβαρή ολιγοσπερμία
• Υπερηχογράφημα όρχεων: Εντοπισμός κιρσοκήλης

Θεραπευτικές Επιλογές

1. Φαρμακευτική Αγωγή

Επαγωγή Ωορρηξίας

2. Ενδομήτρια Σπερματέγχυση (IUI)

Εισαγωγή ειδικά επεξεργασμένου σπέρματος απευθείας στη μήτρα.

• Ενδείξεις: Ήπια ανδρική υπογονιμότητα, τραχηλικοί παράγοντες, ανεξήγητη υπογονιμότητα
• Επιτυχία: 10-20% ανά κύκλο

3. Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF)

Γονιμοποίηση ωαρίων εκτός σώματος και μεταφορά εμβρύων στη μήτρα.

Στάδια IVF

1. Διέγερση ωοθηκών: Ενέσιμες ορμόνες για 8-14 ημέρες
2. Παρακολούθηση: Υπερηχογραφήματα & εξετάσεις αίματος
3. Ωοληψία: Εξαγωγή ωαρίων (κάτω από ελαφρά αναισθησία)
4. Γονιμοποίηση: Συνδυασμός ωαρίων & σπέρματος
5. Καλλιέργεια εμβρύων: 3-5 ημέρες
6. Μεταφορά εμβρύων: Τοποθέτηση στη μήτρα
7. Τεστ εγκυμοσύνης: 10-14 ημέρες μετά

Επιτυχία IVF (ανά κύκλο)

• <35 ετών: 40-50%
• 35-37 ετών: 30-35%
• 38-40 ετών: 20-25%
• >40 ετών: 10-15%

4. ICSI (Intracytoplasmic Sperm Injection)

Άμεση έγχυση ενός σπερματοζωαρίου μέσα στο ωάριο. Χρησιμοποιείται σε σοβαρή ανδρική υπογονιμότητα.

5. Χειρουργική Θεραπεία

• Λαπαροσκοπική εξαίρεση ενδομητρίωσης, συμφύσεων
• Υστεροσκοπική αφαίρεση πολυπόδων, ινομυωμάτων, διαφραγμάτων
• Επέμβαση κιρσοκήλης (ανδρική)

6. Δωρεά Γεννητικού Υλικού

• Δωρεά ωαρίων: Σε πρώιμη ωοθηκική ανεπάρκεια
• Δωρεά σπέρματος: Σε απουσία ή σοβαρές ανωμαλίες σπέρματος
• Δωρεά εμβρύων

Πρόληψη & Βελτίωση Γονιμότητας

Συμβουλές για Ζευγάρια

• Τακτικές σεξουαλικές επαφές: Κάθε 2-3 ημέρες (ιδίως γύρω από ωορρηξία)
• Διατήρηση υγιούς βάρους: BMI 18.5-25
• Ισορροπημένη διατροφή: Πλούσια σε φολικό οξύ, αντιοξειδωτικά
• Διακοπή καπνίσματος & περιορισμός αλκοόλ
• Μείωση στρες: Γιόγκα, διαλογισμός
• Αποφυγή τοξινών: Φυτοφάρμακα, πλαστικά BPA
• Συμπληρώματα:
  • Γυναίκες: Φολικό οξύ (400-800 μg/ημέρα)
  • Άνδρες: Αντιοξειδωτικά (βιταμίνη C, E, Zinc, CoQ10)

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πότε πρέπει να αναζητήσω βοήθεια;

Μετά από 12 μήνες χωρίς επιτυχία (<35 ετών) ή 6 μήνες (>35 ετών). Νωρίτερα αν υπάρχουν γνωστοί παράγοντες κινδύνου.

2. Η υπογονιμότητα είναι πάντα γυναικείο πρόβλημα;

Όχι! Ανδρικοί παράγοντες ευθύνονται για το 40% των περιπτώσεων. Και τα δύο μέλη πρέπει να ελεγχθούν.

3. Πόσο κοστίζει η IVF;

Στην Ελλάδα, περίπου 3.000-5.000€ ανά κύκλο (χωρίς φάρμακα). Ορισμένα ασφαλιστικά ταμεία καλύπτουν μέρος του κόστους.

4. Υπάρχει όριο ηλικίας για IVF;

Τα περισσότερα κέντρα θέτουν όριο 42-43 έτη με ίδια ωάρια, λόγω χαμηλής επιτυχίας. Με δωρεά ωαρίων, το όριο μπορεί να είναι υψηλότερο (50-55 έτη).

5. Η IVF αυξάνει τον κίνδυνο πολύδυμης κύησης;

Ναι, αν μεταφερθούν >1 έμβρυα. Σήμερα συνιστάται μονή μεταφορά εμβρύου (eLSET) για μείωση κινδύνου.

6. Μπορώ να βελτιώσω την ποιότητα των ωαρίων μου;

Η ποιότητα μειώνεται με την ηλικία, αλλά υγιής τρόπος ζωής (διατροφή, άσκηση, συμπληρώματα όπως CoQ10) μπορεί να βοηθήσει.

Σύνοψη

Η υπογονιμότητα είναι συχνό πρόβλημα, αλλά με τη σύγχρονη ιατρική πολλά ζευγάρια μπορούν να επιτύχουν εγκυμοσύνη. Η έγκαιρη αξιολόγηση και η εξατομικευμένη θεραπεία είναι το κλειδί για επιτυχία.