Υπογονιμότητα – Αιτίες, Διάγνωση & Θεραπεία

Η υπογονιμότητα ορίζεται ως η αδυναμία ενός ζευγαριού να συλλάβει μετά από 12 μήνες τακτικών σεξουαλικών επαφών χωρίς προστασία. Επηρεάζει περίπου 1 στα 6 ζευγάρια και οι αιτίες μπορεί να σχετίζονται με τον άνδρα, τη γυναίκα ή και τους δύο.

Τι Είναι η Υπογονιμότητα;

Η υπογονιμότητα δεν σημαίνει απαραίτητα αδυναμία σύλληψης, αλλά μειωμένη πιθανότητα. Διακρίνεται σε:

• Πρωτοπαθής υπογονιμότητα: Όταν δεν έχει προηγηθεί ποτέ εγκυμοσύνη
• Δευτεροπαθής υπογονιμότητα: Όταν υπάρχει ιστορικό προηγούμενης εγκυμοσύνης

Πότε Να Αναζητήσετε Βοήθεια

Συνιστάται ιατρική αξιολόγηση:

• Μετά από 12 μήνες προσπαθειών αν η γυναίκα είναι κάτω των 35 ετών
• Μετά από 6 μήνες αν η γυναίκα είναι άνω των 35 ετών
• Άμεσα αν υπάρχουν γνωστοί παράγοντες κινδύνου (π.χ. αμηνόρροια, ιστορικό ενδομητρίωσης)

Αιτίες Υπογονιμότητας στη Γυναίκα

1. Διαταραχές Ωορρηξίας

Αποτελούν την πιο συχνή αιτία γυναικείας υπογονιμότητας (25-30% των περιπτώσεων):

Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών (PCOS)

• Η πιο συχνή ενδοκρινική διαταραχή
• Χαρακτηρίζεται από ανώμαλη ωορρηξία ή ανωορρηξία
• Συνοδεύεται από ανδρογονική υπερδραστηριότητα

Πρώιμη Εμμηνόπαυση

• Εξάντληση των ωαρίων πριν την ηλικία των 40 ετών
• Μπορεί να είναι ιδιοπαθής ή ιατρογενής (χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία)

Υποθαλαμική Αμηνόρροια

• Σχετίζεται με έντονο στρες, υπερβολική άσκηση, χαμηλό σωματικό βάρος
• Διαταραχή στην παραγωγή GnRH

2. Σαλπιγγικοί Παράγοντες

Αποφράξεις ή βλάβες στις σάλπιγγες (15-20% των περιπτώσεων):

• Φλεγμονώδης Νόσος της Πυέλου (PID): Συνέπεια σεξουαλικά μεταδιδόμενων λοιμώξεων
• Ενδομητρίωση: Εξωμητρία βλάβες που προκαλούν συμφύσεις
• Προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις: Ιδιαίτερα εξωμήτρια εγκυμοσύνη
• Μολυνσματικές παθήσεις: Φυματίωση σε ορισμένες περιοχές

3. Ενδομητρίωση

Επηρεάζει 25-50% των γυναικών με υπογονιμότητα:

• Προκαλεί φλεγμονή και συμφύσεις
• Επηρεάζει την ποιότητα των ωαρίων
• Διαταράσσει τη φυσιολογική ανατομία
• Μειώνει τη δεκτικότητα του ενδομητρίου

4. Μητριαίοι Παράγοντες

• Μυώματα: Ιδιαίτερα αυτά που εξογκώνουν στην κοιλότητα
• Πολύποδες: Μπορούν να εμποδίσουν την εμφύτευση
• Συγγενείς ανωμαλίες: Δίδυμος μήτρα, διάφραγμα
• Συνδρομή Asherman: Ενδομητριακές συμφύσεις μετά από απόξεση

5. Αυχενικοί Παράγοντες

• Ανεπαρκής ή εχθρική αυχενική βλέννα
• Στένωση του τραχήλου
• Λοιμώξεις τραχήλου

6. Ηλικία

Η ηλικία της γυναίκας είναι κρίσιμος παράγοντας:

• Κάτω των 30: Πιθανότητα σύλληψης 20% ανά κύκλο
• 30-35 ετών: Μείωση 15%
• 35-40 ετών: Μείωση 10%
• Άνω των 40: Μείωση 5% ή λιγότερο

Αιτίες Υπογονιμότητας στον Άνδρα

Οι ανδρικοί παράγοντες αντιπροσωπεύουν 30-40% των περιπτώσεων:

1. Διαταραχές Σπερματογένεσης

• Κιρσοκήλη: Διαστολή φλεβών όσχεου που επηρεάζει την ποιότητα σπέρματος
• Ορμονικές διαταραχές: Υπογοναδισμός, υπερπρολακτιναιμία
• Κρυψορχία: Μη κάθοδος όρχεων
• Γενετικοί παράγοντες: Σύνδρομο Klinefelter, μεταλλάξεις

2. Αποφρακτικοί Παράγοντες

• Απουσία σπερματοφόρου πόρου
• Ουλώδεις βλάβες από λοιμώξεις
• Εκούσια αποστείρωση (βασεκτομή)

Διαγνωστικές Εξετάσεις

Γυναικολογικός Έλεγχος

1. Βασικές Εξετάσεις

• Ορμονικός έλεγχος (2η-3η ημέρα κύκλου):
  • FSH, LH, Οιστραδιόλη
  • AMH (ωοθηκικό απόθεμα)
  • Προλακτίνη
  • TSH, FT4 (θυρεοειδής)
• Υπερηχογράφημα πυέλου: Αξιολόγηση μήτρας, ωοθηκών
• Υστεροσαλπιγγογραφία (HSG): Έλεγχος βατότητας σαλπίγγων

Ανδρολογικός Έλεγχος

• Ανάλυση σπέρματος: 2 δείγματα με απόσταση 2-3 εβδομάδων
• Ορμονικός έλεγχος: Τεστοστερόνη, FSH, LH

Θεραπευτικές Επιλογές

1. Φαρμακευτική Θεραπεία

• Clomiphene citrate: Πρώτη γραμμή για PCOS
• Letrozole: Εναλλακτική του Clomiphene
• Γοναδοτροπίνες (FSH/LH): Σε ανανθρακικές περιπτώσεις

2. Τεχνητές Μέθοδοι Αναπαραγωγής (ΜΑΡ)

Ενδομήτρια Σπερματέγχυση (IUI)

• Επιτυχία: 10-15% ανά κύκλο

Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF)

• Επιτυχία: 30-40% ανά κύκλο (εξαρτάται από την ηλικία)

3. Τροποποίηση Τρόπου Ζωής

• Διατήρηση φυσιολογικού ΔΜΣ: 18.5-24.9
• Ισορροπημένη διατροφή
• Τακτική άσκηση
• Διακοπή καπνίσματος
• Περιορισμός αλκοόλ

Πρόληψη

• Πρόληψη ΣΜΝ: Χρήση προφυλακτικού
• Έγκαιρη αντιμετώπιση λοιμώξεων
• Διατήρηση υγιούς βάρους
• Κρυοσυντήρηση ωαρίων αν η εγκυμοσύνη καθυστερεί

Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Πόσο καιρό πρέπει να προσπαθούμε πριν επισκεφτούμε γιατρό;

Αν είστε κάτω των 35 ετών, συνιστάται να επισκεφτείτε γιατρό μετά από 12 μήνες ανεπιτυχών προσπαθειών. Αν είστε άνω των 35, αναζητήστε βοήθεια μετά από 6 μήνες. Αν υπάρχουν γνωστοί παράγοντες κινδύνου, αναζητήστε βοήθεια άμεσα.

2. Η υπογονιμότητα είναι πάντα γυναικείο πρόβλημα;

Όχι. Οι ανδρικοί παράγοντες αντιπροσωπεύουν περίπου 30-40% των περιπτώσεων υπογονιμότητας. Είναι σημαντικό και οι δύο σύντροφοι να υποβληθούν σε εξετάσεις.

3. Αυξάνει η ηλικία τον κίνδυνο αποβολής;

Ναι, η ηλικία επηρεάζει τόσο τη γονιμότητα όσο και τον κίνδυνο αποβολής. Στις γυναίκες άνω των 35 ετών, ο κίνδυνος αποβολής είναι υψηλότερος.

4. Μπορεί το στρες να προκαλέσει υπογονιμότητα;

Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα επηρεάζοντας την ωορρηξία και τα επίπεδα ορμονών. Η διαχείριση του στρες μπορεί να βελτιώσει τα αποτελέσματα.

5. Πόσο επιτυχημένη είναι η εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF);

Η επιτυχία της IVF εξαρτάται κυρίως από την ηλικία της γυναίκας. Για γυναίκες κάτω των 35 ετών, το ποσοστό επιτυχίας είναι περίπου 40-45% ανά κύκλο.

6. Μπορώ να βελτιώσω τη γονιμότητά μου με αλλαγές στον τρόπο ζωής;

Ναι, η διατήρηση υγιούς βάρους, ισορροπημένη διατροφή, τακτική άσκηση, διακοπή καπνίσματος και περιορισμός αλκοόλ βελτιώνουν τη γενική υγεία και μπορεί να αυξήσουν τις πιθανότητες σύλληψης.