Πρόωρη Εμμηνόπαυση – Αιτίες, Συμπτώματα & Ορμονική Θεραπεία

Πρόωρη Εμμηνόπαυση: Όταν οι Ωοθήκες Σταματούν Νωρίς

Η πρόωρη εμμηνόπαυση (ή πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια) είναι η διακοπή της λειτουργίας των ωοθηκών πριν τα 40 έτη. Επηρεάζει περίπου 1% των γυναικών και μπορεί να έχει σημαντικές φυσικές και ψυχολογικές επιπτώσεις.

📋 Ορολογία

🧬 Αιτίες

Ιδιοπαθής (Άγνωστη Αιτία):

60-70% των περιπτώσεων – δεν βρίσκεται συγκεκριμένη αιτία

Γενετικές/Χρωμοσωμικές:

• Σύνδρομο Turner – Απουσία ή ανωμαλία χρωμοσώματος X
• Σύνδρομο εύθραυστου X – Προμετάλλαξη γονιδίου FMR1
• Οικογενειακό ιστορικό – Αν μητέρα/αδελφή είχαν πρόωρη εμμηνόπαυση

Αυτοάνοσα:

• Αυτοάνοση ωοθηκίτιδα – Το ανοσοποιητικό επιτίθεται στις ωοθήκες
• Θυρεοειδίτιδα Hashimoto
• Νόσος Addison
• Διαβήτης τύπου 1

Ιατρογενείς:

• Χημειοθεραπεία – Ειδικά αλκυλιωτικοί παράγοντες
• Ακτινοθεραπεία πυέλου
• Χειρουργική αφαίρεση ωοθηκών
• Υστερεκτομή – Μπορεί να επισπεύσει την εμμηνόπαυση

Περιβαλλοντικοί:

• Κάπνισμα – Μπορεί να προκαλέσει 1-2 χρόνια νωρίτερα
• Τοξίνες – Παρασιτοκτόνα, χημικές ουσίες

Λοιμώξεις:

• Ιογενείς λοιμώξεις (σπάνιες)

🔔 Συμπτώματα

Εμμηνορρυσιακές Αλλαγές:

• Ακανόνιστες περίοδοι – Αραιότερες, βαρύτερες, ή ελαφρύτερες
• Αμηνόρροια – Απουσία περιόδου για ≥4 μήνες

Αγγειοκινητικά:

• Εξάψεις – Αιφνίδια αίσθηση ζέστης
• Νυχτερινοί ιδρώτες – Διαταράσσουν τον ύπνο

Ουρογεννητικά:

• Κολπική ξηρότητα – Δυσφορία, πόνος κατά το σεξ
• Ουρολοιμώξεις – Συχνότερες
• Ακράτεια ούρων

Ψυχολογικά:

• Αλλαγές διάθεσης – Ευερεθιστότητα, κατάθλιψη
• Δυσκολία συγκέντρωσης
• Αϋπνία

Άλλα:

• Μειωμένη λίμπιντο
• Υπογονιμότητα

🔬 Διάγνωση

Κλινικά Κριτήρια:

• Ηλικία <40 ετών
• Αμηνόρροια ή ολιγομηνόρροια >4 μήνες
• Υψηλό FSH σε δύο μετρήσεις με διαφορά 1 μήνα

Εργαστηριακές Εξετάσεις:

Επιπλέον Εξετάσεις:

• Καρυότυπος – Για χρωμοσωμικές ανωμαλίες (ειδικά <35 ετών)
• Προμετάλλαξη FMR1 – Σύνδρομο εύθραυστου X
• Αυτοαντισώματα – Για αυτοάνοσα νοσήματα
• Υπέρηχος πυέλου – Αξιολόγηση ωοθηκών

💊 Θεραπεία

Ορμονική Υποκατάσταση (HRT) – ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ:

Η HRT είναι απολύτως απαραίτητη για γυναίκες με πρόωρη εμμηνόπαυση μέχρι τουλάχιστον την ηλικία της φυσιολογικής εμμηνόπαυσης (~51 έτη).

Είδη HRT:

• Οιστρογόνα – Δισκία, επιθέματα, τζελ
• Προγεστερόνη – Για γυναίκες με μήτρα (προστατεύει από καρκίνο ενδομητρίου)
• Συνδυαστική θεραπεία – Οιστρογόνα + προγεστερόνη
• Μόνο οιστρογόνα – Για γυναίκες χωρίς μήτρα

Οφέλη HRT:

• Μείωση συμπτωμάτων – Εξάψεις, κολπική ξηρότητα
• Προστασία οστών – Πρόληψη οστεοπόρωσης
• Καρδιαγγειακή προστασία – Μείωση κινδύνου καρδιοπάθειας
• Νοητικές λειτουργίες – Καλύτερη διάθεση, μνήμη
• Σεξουαλική υγεία – Βελτιωμένη λίμπιντο και λίπανση

Άλλες Θεραπείες:

• Ασβέστιο και βιταμίνη D – 1200 mg Ca + 800-1000 IU vit D ημερησίως
• Άσκηση – Αντισταθμιστική προπόνηση για οστά
• Κολπική ενυδάτωση – Λιπαντικά, κολπικά οιστρογόνα

🤰 Γονιμότητα & Εγκυμοσύνη

Η πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια σημαίνει πολύ χαμηλή (αλλά όχι μηδενική) πιθανότητα φυσικής σύλληψης (5-10%).

Επιλογές:

• Δωρεά ωαρίων – Υψηλό ποσοστό επιτυχίας
• Υιοθεσία
• Παγοποίηση ωαρίων – Αν διαγνωστεί πρώιμα

⚠️ Μακροπρόθεσμες Επιπλοκές (χωρίς θεραπεία)

• Οστεοπόρωση – Αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων
• Καρδιαγγειακές παθήσεις – Νόσος στεφανιαίων αρτηριών
• Γνωστική έκπτωση – Πιθανή άνοια σε προχωρημένη ηλικία
• Σεξουαλική δυσλειτουργία
• Ψυχολογικές επιπτώσεις – Κατάθλιψη, άγχος

🛡️ Παρακολούθηση

• Τακτική επανεξέταση – Κάθε 6-12 μήνες
• Οστική πυκνότητα – Baseline και κάθε 2 έτη
• Καρδιαγγειακή αξιολόγηση – Πίεση, λιπίδια
• Ψυχολογική υποστήριξη – Συμβουλευτική αν χρειάζεται

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Είναι η πρόωρη εμμηνόπαυση μόνιμη;

Συνήθως ναι, αλλά σε 5-10% των περιπτώσεων η λειτουργία των ωοθηκών μπορεί να επανέλθει διαλείποντας.

2. Θα μπορέσω να μείνω έγκυος φυσικά;

Η πιθανότητα είναι πολύ χαμηλή (5-10%), αλλά όχι αδύνατη. Η δωρεά ωαρίων είναι η πιο αξιόπιστη επιλογή.

3. Η ορμονική θεραπεία είναι επικίνδυνη;

Όχι για γυναίκες με πρόωρη εμμηνόπαυση! Τα οφέλη ξεπερνούν κατά πολύ τους κινδύνους μέχρι την ηλικία ~51 ετών.

4. Πόσο καιρό πρέπει να πάρω ορμόνες;

Τουλάχιστον μέχρι την ηλικία της φυσιολογικής εμμηνόπαυσης (~51 έτη). Μετά συζητήστε με τον γιατρό σας.

5. Μπορώ να προλάβω την πρόωρη εμμηνόπαυση;

Όχι στις περισσότερες περιπτώσεις, αλλά η αποφυγή καπνίσματος και η υγιεινή ζωή μπορεί να βοηθήσουν.

6. Πώς μπορώ να αντιμετωπίσω τις ψυχολογικές επιπτώσεις;

Συμβουλευτική, ομάδες υποστήριξης, ομιλία με άλλες γυναίκες που αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα, και ορμονική θεραπεία (βελτιώνει τη διάθεση).