Πρώιμη Εμμηνόπαυση: Αίτια και Επιπτώσεις

Πρώιμη Εμμηνόπαυση

Η πρώιμη εμμηνόπαυση (premature menopause) ορίζεται ως η μόνιμη διακοπή της εμμήνου ρύσης πριν τα 40 έτη. Η πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια (POI – Premature Ovarian Insufficiency) είναι ο ιατρικός όρος που περιγράφει αυτή την κατάσταση.

Επιδημιολογία

Επηρεάζει:

• 1 στις 1000 γυναίκες <30 ετών
• 1 στις 100 γυναίκες <40 ετών
• Περίπου 1% του γυναικείου πληθυσμού

Αίτια

1. Γενετικοί Παράγοντες

• Σύνδρομο Turner: Χρωμοσωμική ανωμαλία (45,X)
• Προμετάλλαξη FMR1: Συνδέεται με εύθραυστο Χ σύνδρομο
• Οικογενειακό ιστορικό: 10-20% έχουν συγγενείς με πρώιμη εμμηνόπαυση
• Γαλακτοζαιμία

2. Αυτοάνοσα Νοσήματα

• Αυτοάνοση ωοθηκίτιδα
• Θυρεοειδίτιδα Hashimoto
• Νόσος Addison
• Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1
• Μυασθένεια gravis

3. Ιατρογενή Αίτια

• Χειρουργική αφαίρεση ωοθηκών: Άμεση εμμηνόπαυση
• Χημειοθεραπεία: Τοξικότητα για ωοθήκες
• Ακτινοθεραπεία: Ιδίως στην πυελική περιοχή
• Υστερεκτομή: Μπορεί να επιταχύνει ωοθηκική ανεπάρκεια

4. Λοιμώξεις

• Ιός παρωτίτιδας
• Φυματίωση
• Κυτταρομεγαλοϊός

5. Παράγοντες Περιβάλλοντος

• Κάπνισμα (επιταχύνει κατά 1-2 χρόνια)
• Χημικά εγκράτειας φωτιάς
• Φυτοφάρμακα

6. Ιδιοπαθής

Στο 50-90% δεν βρίσκεται αιτία!

Συμπτώματα

Βραχυπρόθεσμα

• Ανώμαλες ή απούσες περίοδοι
• Έξαψη
• Νυχτερινή εφίδρωση
• Κολπική ξηρότητα
• Μειωμένη λίμπιντο
• Διαταραχές ύπνου
• Συναισθηματικές αλλαγές
• Δυσκολία συγκέντρωσης

Μακροπρόθεσμες Επιπλοκές

• Υπογονιμότητα: Σοβαρή επίπτωση σε νεαρές γυναίκες
• Οστεοπόρωση: Πρώιμη απώλεια οστικής μάζας
• Καρδιαγγειακά νοσήματα: Αυξημένος κίνδυνος εμφράγματος, εγκεφαλικού
• Γνωστική έκπτωση: Αυξημένος κίνδυνος άνοιας
• Ψυχολογικές επιπτώσεις: Κατάθλιψη, άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση
• Μειωμένο προσδόκιμο ζωής

Διάγνωση

Κριτήρια

• Ηλικία: <40 ετών
• Αμηνόρροια: ≥4 μήνες
• Αυξημένη FSH: >25-40 IU/L (2 μετρήσεις με διαφορά 1 μήνα)
• Χαμηλά οιστρογόνα

Εξετάσεις

• Ορμονικές εξετάσεις: FSH, LH, οιστραδιόλη, AMH
• Τεστ εγκυμοσύνης: Αποκλεισμός
• Κα 1 Γενετικοί έλεγχοι: Καρυότυπος, προμετάλλαξη FMR1
• Αυτοάνοσοι δείκτες: Αντισώματα ωοθηκών, θυρεοειδούς
• Υπερηχογραφία: Αξιολόγηση ωοθηκών
• Οστική πυκνομετρία (DEXA): Έλεγχος οστεοπόρωσης

Θεραπεία

1. Ορμονική Υποκατάσταση (HRT)

Απαραίτητη! Σε αντίθεση με τη φυσική εμμηνόπαυση, εδώ τα οφέλη ξεπερνούν σαφώς τους κινδύνους.

• Οιστρογόνα: Προστασία οστών και καρδιάς
• Προγεστερόνη: Προστασία ενδομητρίου
• Διάρκεια: Τουλάχιστον μέχρι την ηλικία της φυσικής εμμηνόπαυσης (51 ετών)
• Μορφές: Χάπια, επιθέματα, γέλη

2. Διαχείριση Οστεοπόρωσης

• Ασβέστιο: 1200-1500 mg/ημέρα
• Βιταμίνη D: 800-1000 IU/ημέρα
• Άσκηση με αντιστάσεις
• Διφωσφονικά (αν χρειαστεί)

3. Καρδιαγγειακή Προστασία

• Υγιής διατροφή
• Τακτική άσκηση
• Έλεγχος λιπιδίων και πίεσης
• Διακοπή καπνίσματος

4. Υπογονιμότητα

Επιλογές:

• Δωρεά ωαρίων: Υψηλότερο ποσοστό επιτυχίας
• Υιοθεσία
• Αυτόλογα ωάρια: Ελάχιστες πιθανότητες (5-10%)
• Προληπτική κρυοσυντήρηση: Αν διαγνωστεί νωρίς

5. Ψυχολογική Υποστήριξη

• Συμβουλευτική
• Ομάδες υποστήριξης
• Αντιμετώπιση κατάθλιψης/άγχους

Πρόγνωση

Με κατάλληλη θεραπεία:

• Μείωση συμπτωμάτων
• Προστασία από οστεοπόρωση και καρδιοπάθεια
• Βελτίωση ποιότητας ζωής
• Φυσιολογικό προσδόκιμο ζωής

Σημείωση: 5-10% των γυναικών με POI μπορεί να έχουν περιστασιακή ωορρηξία και ακόμη και αυτόματη εγκυμοσύνη!

Συχνές Ερωτήσεις

1. Είναι το ίδιο με την πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια;

Ναι, αλλά ο όρος POI είναι πιο ακριβής επειδή ορισμένες γυναίκες έχουν περιστασιακή ωοθηκική λειτουργία και δεν είναι εντελώς σε εμμηνόπαυση.

2. Μπορώ να μείνω έγκυος φυσιολογικά;

Οι πιθανότητες είναι πολύ χαμηλές (5-10%), αλλά είναι δυνατό! Εάν δεν επιθυμείτε εγκυμοσύνη, χρησιμοποιήστε αντισύλληψη.

3. Η ορμονική θεραπεία αυξάνει τον κίνδυνο καρκίνου μαστού;

Στην πρώιμη εμμηνόπαυση, η HRT αποκαθιστά τα ορμονικά επίπεδα σε φυσιολογικά για την ηλικία. Ο κίνδυνος είναι πολύ χαμηλότερος από ό,τι στη φυσική εμμηνόπαυση.

4. Πρέπει να πάρω HRT ακόμα κι αν δεν έχω συμπτώματα;

Ναι! Η HRT είναι απαραίτητη για προστασία των οστών και της καρδιάς, ανεξάρτητα από τα συμπτώματα.

5. Μπορεί να αντιστραφεί η πρώιμη εμμηνόπαυση;

Συνήθως όχι, αλλά η ωοθηκική λειτουργία μπορεί να είναι ασταθής στις αρχές. Ορισμένες γυναίκες έχουν περιστασιακές περιόδους ή ωορρηξία.