Σύνδρομο Prader-Willi: Γυναικολογικές Επιπτώσεις

Τι Είναι το Σύνδρομο Prader-Willi;

Το Σύνδρομο Prader-Willi (PWS) είναι μια σπάνια γενετική διαταραχή που επηρεάζει το χρωμόσωμα 15 και χαρακτηρίζεται από υπογοναδισμό, διανοητική καθυστέρηση, υποτονία και ανεξέλεγκτη όρεξη που οδηγεί σε παχυσαρκία. Εμφανίζεται σε περίπου 1 στις 15.000-25.000 γεννήσεις.

Το PWS προκαλείται από την έλλειψη έκφρασης πατρικών γονιδίων στην περιοχή 15q11-q13 του χρωμοσώματος 15. Αυτό μπορεί να συμβεί μέσω:

Διαγραφή (65-75% περιπτώσεων): Απουσία του πατρικού αντιγράφου της περιοχής
Μητρική μονοπατρική δισωμία (20-30%): Δύο μητρικά αντίγραφα του χρωμοσώματος 15
Ανωμαλίες imprinting (1-3%): Διαταραχή γενετικής σήμανσης

Γυναικολογικές Εκδηλώσεις

🧬 Υπογοναδοτροπικός Υπογοναδισμός

Ο υπογοναδισμός είναι σχεδόν καθολικός στο PWS και αποτελεί κύριο γυναικολογικό χαρακτηριστικό:

Κεντρικός (Υποθαλαμο-υποφυσιακός) Υπογοναδισμός

Ανεπαρκής παραγωγή GnRH από τον υποθάλαμο
Χαμηλά επίπεδα LH και FSH
Μειωμένη έκκριση οιστρογόνων
Ανεπαρκής ανάπτυξη ωοθηκών

Κλινικές Εκδηλώσεις του Υπογοναδισμού

Πρωτοπαθής αμηνόρροια: 80-90% των γυναικών δεν έχουν φυσιολογική έμμηνο ρύση
Δευτεροπαθής αμηνόρροια: Διακοπή εμμήνων σε όσες είχαν εμμηνορρυσιακούς κύκλους
Καθυστερημένη εφηβεία: Απουσία ή καθυστέρηση ανάπτυξης δευτερογενών χαρακτήρων
Ανεπαρκής ανάπτυξη μαστών: Tanner στάδιο 1-3 στις περισσότερες περιπτώσεις

⚠️ Διαταραχές Εμμηνορρυσιακού Κύκλου

Διαταραχή	Συχνότητα στο PWS
Πρωτοπαθής αμηνόρροια	80-90%
Ολιγομηνόρροια	5-15%
Φυσιολογικοί κύκλοι	5-10%
Κυκλική αιμορραγία με θεραπεία	60-80% με HRT

🔬 Ωοθηκική Λειτουργία

Ανατομικά Χαρακτηριστικά

Μικρές, υποπλαστικές ωοθήκες
Ελαττωμένος αριθμός ωοθυλακίων (μειωμένο ωοθυλακιακό απόθεμα)
Απουσία σωμάτων ωχρίνης
Ανώριμες ωοθηκικές δομές

Ορμονικό Προφίλ

Χαμηλά επίπεδα οιστραδιόλης (E2 <30 pg/mL)
Χαμηλά/φυσιολογικά επίπεδα FSH και LH
Ανεπαρκής ωορρηξία
Μειωμένη AMH (Anti-Müllerian Hormone)

🚼 Γονιμότητα & Σεξουαλικότητα

Αναπαραγωγικά Χαρακτηριστικά

Σοβαρή υπογονιμότητα: >95% των γυναικών με PWS
Σπάνιες αυτόματες κυήσεις: <10 περιπτώσεις καταγεγραμμένες παγκοσμίως
Δυνατότητα IVF: Τεχνικά εφικτή αλλά με χαμηλά ποσοστά επιτυχίας
Γενετικός κίνδυνος: 50% πιθανότητα μετάδοσης γενετικής ανωμαλίας

Σεξουαλική Ανάπτυξη & Συμπεριφορά

Καθυστερημένη ή απούσα σεξουαλική ωρίμανση
Μειωμένη λίμπιντο
Περιορισμένη σεξουαλική εμπειρία
Χρήζει στήριξης για σεξουαλική εκπαίδευση και προστασία

Διάγνωση

🧪 Γενετικές Εξετάσεις

Μοριακή Ανάλυση (Gold Standard)

Methylation analysis: Ανίχνευση παύσης έκφρασης πατρικών γονιδίων (διαγνωστική ευαισθησία >99%)
FISH (Fluorescent In Situ Hybridization): Ανίχνευση διαγραφής 15q11-q13
Microsatellite analysis: Εντοπισμός μητρικής δισωμίας
SNP array/CGH: Αναλυτική γενετική χαρτογράφηση

Κριτήρια Διάγνωσης (Holm et al.)

Νεογνική υποτονία με ασθενής αναρρόφηση
Προβλήματα σίτισης στην βρεφική ηλικία
Υπερβολική αύξηση βάρους (1-6 ετών)
Χαρακτηριστικά δυσμορφικά χαρακτηριστικά προσώπου
Υπογοναδισμός
Διανοητική καθυστέρηση/μαθησιακές δυσκολίες

🔬 Γυναικολογική Αξιολόγηση

Κλινική Εξέταση

Αξιολόγηση δευτερογενών σεξουαλικών χαρακτηριστικών (Tanner staging)
Γυναικολογική εξέταση (κολπική/ορθική σε μη σεξουαλικά ενεργές)
Μέτρηση ανάπτυξης μαστών
Αξιολόγηση εξωτερικών γεννητικών οργάνων

Απεικονιστικές Εξετάσεις

Υπερηχογράφημα πυέλου: Αξιολόγηση μήτρας και ωοθηκών
- Υποπλαστικές ωοθήκες (<2cm μέγιστη διάσταση)
- Μικρή μήτρα (πρόωρη/άωρη)
- Λεπτό ενδομήτριο (<5mm)
MRI υπόφυσης: Αποκλεισμός ογκωδών βλαβών σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Ορμονικός Έλεγχος

Ορμόνη	Αναμενόμενο Εύρημα
FSH, LH	Χαμηλά/φυσιολογικά (υπογοναδοτροπικός)
Οιστραδιόλη (E2)	Χαμηλή (<30 pg/mL)
AMH	Πολύ χαμηλή/ανιχνεύσιμη
Προλακτίνη	Φυσιολογική
TSH, T4	Φυσιολογικά (έλεγχος θυρεοειδούς)

Θεραπεία

💊 Ορμονική Υποκατάσταση (HRT)

Ενδείξεις για HRT

Πρωτοπαθής ή δευτεροπαθής αμηνόρροια
Καθυστέρηση εφηβείας (>13-14 ετών)
Ανεπαρκής ανάπτυξη μαστών
Χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων

Πρωτόκολλο HRT

Αρχική Φάση (Ανάπτυξη Μαστών & Μήτρας)

Οιστρογόνα μόνο για 1-2 χρόνια
- Εστριόλη (Estrace) 0.5mg/ημέρα → αύξηση σε 1-2mg/ημέρα
- Ή οιστραδιολική επίδεση (Estraderm) 25-50mcg 2x/εβδομάδα
Σταδιακή αύξηση δόσης κάθε 6-12 μήνες

Φάση Συντήρησης (Μετά ανάπτυξη μαστών)

Συνδυασμένη θεραπεία: Οιστρογόνα + προγεστερόνη
- Οιστρογόνα: Ημέρες 1-25
- Προγεστερόνη (Utrogestan/Duphaston): Ημέρες 14-25
Εναλλακτικά: Συνδυαστικά αντισυλληπτικά χαπια (χαμηλής δόσης)

Παρακολούθηση HRT

Ορμονικός έλεγχος κάθε 6-12 μήνες (E2, FSH, LH)
Μέτρηση οστικής πυκνότητας (DEXA) κάθε 2-3 χρόνια
Υπερηχογράφημα πυέλου ετησίως
Αξιολόγηση ανάπτυξης μαστών και ενδομητρίου

💉 Θεραπεία Αυξητικής Ορμόνης (GH)

Η θεραπεία με GH δεν επηρεάζει άμεσα τη γυναικολογική λειτουργία αλλά:

Βελτιώνει σύνθεση σώματος (μειώνει λίπος, αυξάνει μυϊκή μάζα)
Ενισχύει γραμμική ανάπτυξη
Βελτιώνει μεταβολισμό
Συνιστάται έναρξη στην παιδική ηλικία

🧬 Θεραπείες Γονιμότητας (Επιλεγμένες Περιπτώσεις)

Εξωσωματική Γονιμοποίηση (IVF)

Προκλήσεις:
- Πολύ χαμηλό ωοθυλακιακό απόθεμα
- Ανεπαρκής ανταπόκριση στη διέγερση
- Υψηλός κίνδυνος OHSS
- Γνωστική/ψυχολογική ωριμότητα
Πρωτόκολλα:
- Υψηλές δόσεις gonadotropins (300-450 IU FSH/LH)
- Παράταση διέγερσης (12-16 ημέρες)
- GnRH antagonist protocol
Ποσοστά επιτυχίας: Πολύ χαμηλά (<5-10%/κύκλο)

Δωρεά Ωαρίων

Πιο αποτελεσματική επιλογή για μητρότητα
Αποφυγή κινδύνου γενετικής μετάδοσης
Καλύτερα αποτελέσματα (40-50%/κύκλο)
Απαιτεί προετοιμασία ενδομητρίου με HRT

Επιπλοκές & Συννοσηρότητες

🦴 Οστεοπόρωση

Υψηλός κίνδυνος λόγω χρόνιου υποοιστρογοναιμισμού
Μειωμένη οστική πυκνότητα (Z-score <-2.0)
Αυξημένος κίνδυνος καταγμάτων
Θεραπεία: HRT, ασβέστιο (1200-1500mg/ημέρα), βιταμίνη D (1000-2000 IU)

💔 Καρδιομεταβολικά Προβλήματα

Παχυσαρκία (BMI >30 σε >90% ενηλίκων)
Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2 (20-30%)
Υπέρταση
Δυσλιπιδαιμία

🧠 Ψυχιατρικά & Συμπεριφορικά

Συναισθηματική ασταθεία
Ψυχωσικά επεισόδια (10-15% ενηλίκων)
Αγχώδεις διαταραχές
Δυσκολίες κοινωνικοποίησης

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Μπορεί μια γυναίκα με PWS να μείνει έγκυος φυσικά;

Απάντηση: Οι φυσικές κυήσεις είναι εξαιρετικά σπάνιες στο PWS (< 10 τεκμηριωμένες παγκοσμίως). Οι περισσότερες γυναίκες με PWS έχουν πρωτοπαθή αμηνόρροια και σοβαρή υπογονιμότητα. Η IVF ή η δωρεά ωαρίων είναι οι πιο ρεαλιστικές επιλογές, αν και απαιτούν εξειδικευμένη υποστήριξη.

2. Πότε πρέπει να ξεκινήσει η ορμονική υποκατάσταση;

Απάντηση: Η ορμονική υποκατάσταση συνιστάται να ξεκινά στην ηλικία 11-13 ετών, εφόσον η εφηβεία δεν έχει ξεκινήσει φυσιολογικά. Η έγκαιρη έναρξη HRT βοηθά στην ανάπτυξη δευτερογενών σεξουαλικών χαρακτήρων, προστατεύει τα οστά και υποστηρίζει την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη.

3. Η ορμονική θεραπεία βοηθά στη γονιμότητα;

Απάντηση: Η HRT αποκαθιστά τα επίπεδα οιστρογόνων και προκαλεί εμμηνόρροια, αλλά ΔΕΝ αποκαθιστά την ωορρηξία ή τη φυσική γονιμότητα. Η HRT χρησιμοποιείται κυρίως για οστική υγεία, ανάπτυξη δευτερογενών χαρακτήρων και ψυχολογική ευημερία.

4. Υπάρχει κίνδυνος καρκίνου ενδομητρίου με HRT;

Απάντηση: Ο κίνδυνος καρκίνου ενδομητρίου αυξάνεται μόνο αν χρησιμοποιούνται οιστρογόνα χωρίς προγεστερόνη (unopposed estrogen). Ο συνδυασμός οιστρογόνων με προγεστερόνη (στη φάση συντήρησης) προστατεύει το ενδομήτριο και μειώνει τον κίνδυνο. Απαιτείται τακτική παρακολούθηση με υπερηχογράφημα.

5. Πώς επηρεάζει το PWS την ποιότητα ζωής;

Απάντηση: Το PWS απαιτεί πολυεπιστημονική φροντίδα και υποστήριξη για όλη τη ζωή. Οι γυναίκες με PWS μπορούν να έχουν καλή ποιότητα ζωής με κατάλληλη διαχείριση (HRT, διατροφή, άσκηση, ψυχολογική υποστήριξη). Η έγκαιρη και συνεχής θεραπεία είναι κρίσιμη για την πρόληψη επιπλοκών και τη βελτίωση της λειτουργικότητας.