Πλακούντας Προηγία – Διάγνωση & Φροντίδα

Ο πλακούντας προηγία (placenta previa) αποτελεί μία σοβαρή επιπλοκή της εγκυμοσύνης, κατά την οποία ο πλακούντας βρίσκεται χαμηλά στη μήτρα και καλύπτει εν μέρει ή πλήρως τον εσωτερικό στόμιο του τραχήλου της μήτρας. Αυτό σημαίνει ότι ο πλακούντας βρίσκεται στην πορεία εξόδου του εμβρύου, εμποδίζοντας την φυσιολογική διέλευση κατά τον τοκετό και δημιουργώντας κίνδυνο για σοβαρή αιμορραγία.

Η πλακούντας προηγία απαντάται σε περίπου 1 στις 200 κυήσεις και μπορεί να προκαλέσει αιμορραγία χωρίς πόνο, ιδιαίτερα κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο. Η σύγχρονη υπερηχογραφική παρακολούθηση έχει καταστήσει δυνατή την έγκαιρη διάγνωση και την προσεκτική διαχείριση της κατάστασης, ελαχιστοποιώντας τους κινδύνους για τη μητέρα και το έμβρυο.

Ταξινόμηση και Τύποι

Η πλακούντας προηγία ταξινομείται με βάση τη σχέση του πλακούντα με το εσωτερικό στόμιο του τραχήλου:

• Πλήρης προηγία: Ο πλακούντας καλύπτει πλήρως το εσωτερικό στόμιο του τραχήλου.
• Μερική προηγία: Ο πλακούντας καλύπτει μερικώς το εσωτερικό στόμιο.
• Οριακή προηγία: Το κάτω χείλος του πλακούντα φτάνει μέχρι το στόμιο, χωρίς να το καλύπτει.
• Χαμηλή εμφύτευση πλακούντα (low-lying placenta): Ο πλακούντας είναι κοντά στο στόμιο (π.χ. < 2 cm) αλλά δεν το καλύπτει. Συχνά αποκαθίσταται καθώς η μήτρα μεγαλώνει.

Η ταξινόμηση είναι σημαντική επειδή καθορίζει τη στρατηγική διαχείρισης (από συντηρητική παρακολούθηση μέχρι προγραμματισμένη καισαρική τομή).

Αιτίες και Παράγοντες Κινδύνου

Η αιτία της πλακούντας προηγίας δεν είναι πάντα σαφής, αλλά ορισμένοι παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν:

• Προηγούμενη καισαρική τομή: Ο κίνδυνος αυξάνεται με τον αριθμό των προηγούμενων καισαρικών.
• Προηγούμενη χειρουργική επέμβαση στη μήτρα: Μυομεκτομή, αφαίρεση ινομυωμάτων κ.λπ.
• Πολυτοκία: Γυναίκες που έχουν κάνει πολλές κυήσεις έχουν αυξημένο κίνδυνο.
• Πολύδυμη κύηση: Η μεγαλύτερη έκταση πλακούντα αυξάνει την πιθανότητα χαμηλής εμφύτευσης.
• Μεγαλύτερη μητρική ηλικία: Ο κίνδυνος αυξάνεται με την ηλικία.
• Κάπνισμα: Το κάπνισμα σχετίζεται με αυξημένη συχνότητα πλακούντας προηγίας.
• Προηγούμενος επεμβατικός τοκετός ή αποβολές με επέμβαση.

Συμπτώματα

Το πιο κλασικό σύμπτωμα της πλακούντας προηγίας είναι η αιμορραγία χωρίς πόνο από τον κόλπο κατά το δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Χαρακτηριστικά:

• Η αιμορραγία είναι συνήθως έξαφνη, φωτεινή (κόκκινη) και χωρίς προκλητικό αίτιο (π.χ. τραυματισμό).
• Η πρώτη αιμορραγία μπορεί να είναι μικρή και να σταματά αυτόματα, αλλά μπορεί να επαναληφθεί.
• Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αιμορραγία μπορεί να είναι μαζική και απειλητική για τη ζωή.
• Η μητέρα δεν νιώθει πόνο (σε αντίθεση με την αποκόλληση πλακούντα που συνοδεύεται από πόνο).

Μερικές γυναίκες με πλακούντα προηγία μπορεί να μην παρουσιάσουν καθόλου αιμορραγία και η κατάσταση να διαγνωστεί τυχαία σε ρουτίνα υπερηχογράφημα.

Διάγνωση

Η διάγνωση της πλακούντας προηγίας γίνεται με:

1. Υπερηχογράφημα

Η κύρια μέθοδος διάγνωσης είναι το διακοιλιακό και διακολπικό υπερηχογράφημα, το οποίο αποκαλύπτει τη θέση του πλακούντα σε σχέση με το εσωτερικό στόμιο του τραχήλου. Το διακολπικό υπερηχογράφημα είναι πιο ακριβές, αλλά πρέπει να γίνεται με προσοχή για να αποφευχθεί αιμορραγία.

2. Κλινική Εξέταση

Η κλινική εξέταση (π.χ. ψηλάφηση κοιλιάς, εκτίμηση συμπτωμάτων) βοηθά στην αρχική υποψία, αλλά η οριστική διάγνωση απαιτεί υπερηχογράφημα. Η διακολπική εξέταση αποφεύγεται όταν υπάρχει υποψία πλακούντας προηγίας, ειδικά εάν υπάρχει αιμορραγία, καθώς μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει την αιμορραγία.

3. Μαγνητική Τομογραφία (MRI)

Σε περιπλοκές περιπτώσεις, όπως ύποπτη συμφυής πλακούντας (placenta accreta), η μαγνητική τομογραφία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για λεπτομερέστερη ανάλυση.

Θεραπεία και Διαχείριση

Η διαχείριση της πλακούντας προηγίας εξαρτάται από τη σοβαρότητα της κατάστασης, την ηλικία κύησης και την παρουσία ή απουσία αιμορραγίας:

1. Συντηρητική Διαχείριση

Εάν η αιμορραγία είναι μικρή ή ελάχιστη και η ηλικία κύησης είναι πρώιμη, η διαχείριση περιλαμβάνει:

• Περιορισμένη δραστηριότητα / Bed rest: Η έγκυος ενδέχεται να συμβουλευτεί να αποφύγει βαριά σωματική δραστηριότητα και σεξουαλική επαφή.
• Τακτή παρακολούθηση: Επαναληπτικά υπερηχογραφήματα για την αξιολόγηση της θέσης του πλακούντα καθώς η μήτρα μεγαλώνει.
• Νοσηλεία: Σε περίπτωση σοβαρής ή επαναλαμβανόμενης αιμορραγίας, η νοσηλεία και η στενή παρακολούθηση της μητέρας και του εμβρύου είναι απαραίτητες.
• Χορήγηση κορτικοστεροειδών: Εάν υπάρχει κίνδυνος πρόωρου τοκετού, η ενδομυϊκή χορήγηση κορτικοστεροειδών ωριμάζει τους πνεύμονες του εμβρύου.

2. Καισαρική Τομή

Στις περισσότερες περιπτώσεις πλακούντας προηγίας (ειδικά πλήρης ή μερική), η καισαρική τομή είναι η μέθοδος επιλογής για την αποφυγή σοβαρής αιμορραγίας κατά τον τοκετό. Η καισαρική προγραμματίζεται συνήθως γύρω στις 36-37 εβδομάδες (εάν η κατάσταση είναι σταθερή) ή νωρίτερα εάν εμφανιστεί σοβαρή αιμορραγία.

3. Επείγουσα Καισαρική

Εάν παρουσιαστεί μαζική αιμορραγία που απειλεί τη ζωή της μητέρας ή του εμβρύου, απαιτείται επείγουσα καισαρική τομή, ανεξαρτήτως ηλικίας κύησης.

4. Μετάγγιση Αίματος

Σε σοβαρές αιμορραγίες, μπορεί να απαιτηθεί μετάγγιση αίματος για τη διατήρηση της σταθερότητας της μητέρας.

Επιπλοκές

Η πλακούντας προηγία μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες επιπλοκές:

Συμφυής Πλακούντας (Placenta Accreta / Increta / Percreta)

Σε περιπτώσεις που ο πλακούντας είναι προηγία και η γυναίκα έχει προηγούμενη καισαρική τομή, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος ο πλακούντας να εισβάλλει στο μυομήτριο (accreta) ή ακόμα και πέραν αυτού (percreta). Αυτό μπορεί να απαιτήσει υστερεκτομή μετά τον τοκετό για τον έλεγχο της αιμορραγίας.

Πρόωρος Τοκετός

Η επαναλαμβανόμενη αιμορραγία μπορεί να επιβάλει πρώιμο τοκετό για τη διάσωση της μητέρας και του εμβρύου.

Αναιμία

Η χρόνια απώλεια αίματος μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αναιμία στη μητέρα.

Θρομβοεμβολικά Επεισόδια

Η καισαρική τομή και η ακινησία αυξάνουν τον κίνδυνο για θρομβώσεις. Η προφυλακτική χορήγηση αντιπηκτικών μπορεί να συσταθεί.

Πρόληψη

Ενώ δεν είναι πάντα δυνατή η πρόληψη της πλακούντας προηγίας, ορισμένα μέτρα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο:

• Αποφυγή περιττών χειρουργικών επεμβάσεων στη μήτρα: Προσπάθεια για φυσιολογικό τοκετό όταν είναι δυνατόν, μείωση περιττών καισαρικών τομών.
• Διακοπή καπνίσματος: Το κάπνισμα συνδέεται με αυξημένη συχνότητα πλακούντας προηγίας.
• Προγεννητική φροντίδα: Τακτικά υπερηχογραφήματα μπορούν να ανιχνεύσουν νωρίς τη χαμηλή εμφύτευση του πλακούντα και να επιτρέψουν προσεκτική παρακολούθηση.

Πρόγνωση

Με τη σύγχρονη ιατρική φροντίδα, η πρόγνωση για τη μητέρα και το έμβρυο με πλακούντα προηγία είναι γενικά θετική, εφόσον η κατάσταση διαγνωστεί νωρίς και η διαχείριση γίνει σωστά. Η καισαρική τομή στον κατάλληλο χρόνο και η διαθεσιμότητα μετάγγισης αίματος μπορούν να σώσουν ζωές.

Παρά ταύτα, υπάρχουν σοβαρές επιπλοκές, όπως η συμφυής πλακούντας που απαιτεί υστερεκτομή, η οποία επηρεάζει τη μελλοντική γονιμότητα. Η στενή συνεργασία μεταξύ μαιευτήρων, χειρουργών και αναισθησιολόγων είναι κρίσιμη για την επιτυχή διαχείριση.

Ψυχολογική Υποστήριξη

Η διάγνωση της πλακούντας προηγίας μπορεί να προκαλέσει άγχος και φόβο στην έγκυο και την οικογένειά της. Η συζήτηση με τον γιατρό για τις επιλογές, τους κινδύνους και την προγνωστική, καθώς και η ψυχολογική υποστήριξη, βοηθούν στην αντιμετώπιση του στρες.

Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)

1. Τι είναι η πλακούντας προηγία;

Η πλακούντας προηγία είναι μια κατάσταση όπου ο πλακούντας βρίσκεται χαμηλά στη μήτρα και καλύπτει εν μέρει ή πλήρως το εσωτερικό στόμιο του τραχήλου, εμποδίζοντας την φυσιολογική διέλευση του εμβρύου κατά τον τοκετό.

2. Ποια είναι τα συμπτώματα της πλακούντας προηγίας;

Το κύριο σύμπτωμα είναι η απότομη, χωρίς πόνο, φωτεινή κόκκινη αιμορραγία από τον κόλπο κατά το δεύτερο ή τρίτο τρίμηνο. Ορισμένες γυναίκες δεν παρουσιάζουν συμπτώματα και η διάγνωση γίνεται τυχαία σε υπερηχογράφημα.

3. Πώς διαγιγνώσκεται η πλακούντας προηγία;

Η διάγνωση γίνεται με υπερηχογράφημα (διακοιλιακό και διακολπικό), το οποίο δείχνει τη θέση του πλακούντα σε σχέση με το εσωτερικό στόμιο του τραχήλου. Η διακολπική εξέταση με τα χέρια αποφεύγεται για να μην προκληθεί αιμορραγία.

4. Μπορώ να κάνω φυσιολογικό τοκετό με πλακούντα προηγία;

Στις περισσότερες περιπτώσεις (ιδίως πλήρης ή μερική προηγία), η καισαρική τομή είναι απαραίτητη για την αποφυγή σοβαρής αιμορραγίας. Σε λίγες περιπτώσεις οριακής ή χαμηλής εμφύτευσης που έχουν μετακινηθεί κατά την πρόοδο της εγκυμοσύνης, ο φυσιολογικός τοκετός μπορεί να εξεταστεί.

5. Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για την πλακούντα προηγία;

Προηγούμενη καισαρική τομή ή χειρουργική επέμβαση στη μήτρα, πολυτοκία, πολύδυμη κύηση, μεγαλύτερη μητρική ηλικία, κάπνισμα και προηγούμενες αποβολές με επέμβαση.

6. Τι είναι η συμφυής πλακούντας (placenta accreta);

Είναι μια επιπλοκή όπου ο πλακούντας εισβάλλει βαθιά στο τοίχωμα της μήτρας (μυομήτριο) και δεν μπορεί να αποκολληθεί φυσιολογικά μετά τον τοκετό, συχνά απαιτώντας υστερεκτομή. Συνδέεται με προηγούμενη καισαρική και πλακούντα προηγία.