Κολπίτιδα – Αιτίες & Αντιμετώπιση

Η κολπίτιδα (ή βαγινίτιδα) είναι μία από τις πιο συχνές αιτίες που οδηγούν τις γυναίκες σε γυναικολογική επίσκεψη. Ο όρος αναφέρεται σε φλεγμονή ή λοίμωξη του κόλπου που προκαλεί ερεθισμό, κολπικές εκκρίσεις, φαγούρα και δυσφορία. Οι αιτίες ποικίλλουν από βακτηριακές λοιμώξεις έως μυκητιάσεις και παρασιτικές λοιμώξεις.

Η κατανόηση των διαφορετικών τύπων κολπίτιδας και των αιτιών τους είναι κρίσιμη για την κατάλληλη θεραπεία και την πρόληψη υποτροπών.

Τύποι Κολπίτιδας

1. Βακτηριακή Κολπίτιδα (BV)

Η πιο συχνή μορφή κολπίτιδας, αντιπροσωπεύει ~40-50% των περιπτώσεων.

Αιτία:

• Διαταραχή της φυσιολογικής κολπικής χλωρίδας
• Μείωση των «καλών» βακτηρίων (Lactobacilli)
• Υπερανάπτυξη αναερόβιων βακτηρίων (Gardnerella vaginalis, Prevotella, Mobiluncus)

Συμπτώματα:

• Λεπτές, γκρίζες ή λευκές εκκρίσεις
• Έντονη δυσάρεστη οσμή «ψαριού» (ιδίως μετά από σεξουαλική επαφή)
• Ήπια φαγούρα ή ερεθισμός
• Κάψιμο κατά την ούρηση (σπάνια)

2. Μυκητιασική Κολπίτιδα (Καντιντίαση)

Αντιπροσωπεύει ~30-35% των περιπτώσεων.

Αιτία: Υπερανάπτυξη μύκητα Candida (συνήθως C. albicans)

Συμπτώματα:

• Παχιές, λευκές εκκρίσεις που μοιάζουν με τυρόγαλο
• Έντονη φαγούρα και ερεθισμός
• Ερυθρότητα και οίδημα έξω γεννητικών οργάνων
• Κάψιμο κατά την ούρηση ή σεξουαλική επαφή
• Χωρίς έντονη οσμή

3. Τριχομονάδωση

Σεξουαλικώς μεταδιδόμενη νόσος, ~15-20% των περιπτώσεων.

Αιτία: Παράσιτο Trichomonas vaginalis

Συμπτώματα:

• Αφρώδεις, κιτρινοπράσινες εκκρίσεις
• Έντονη δυσάρεστη οσμή
• Φαγούρα και ερεθισμός
• Ερυθρότητα και οίδημα
• Δυσουρία (πόνος κατά την ούρηση)
• «Φράουλα τράχηλος» (petechial hemorrhages στον τράχηλο—χαρακτηριστικό)

4. Ατροφική Κολπίτιδα

Συνήθης σε μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες.

Αιτία: Μειωμένα επίπεδα οιστρογόνων → λέπτυνση και ξηρότητα του κολπικού επιθηλίου

Συμπτώματα:

• Κολπική ξηρότητα
• Κάψιμο και φαγούρα
• Δυσπαρευνία (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή)
• Ελαφριές κολπικές εκκρίσεις ή αιμορραγία

5. Μη Λοιμώδης Κολπίτιδα

Αιτίες:

• Αλλεργίες: Σε σαπούνια, αρώματα, απορρυπαντικά, λουκάνικα
• Ερεθιστικές ουσίες: Χημικά, υγρά καθαρισμού (douches)
• Ξένα σώματα: Ξεχασμένα ταμπόν
• Δερματολογικές παθήσεις: Ψωρίαση, λειχήνα

Παράγοντες Κινδύνου

Για Βακτηριακή Κολπίτιδα

• Πολλαπλοί ή νέοι σεξουαλικοί σύντροφοι
• Υγρά καθαρισμού (douching)
• Χρήση ενδομητρικού σπιράλ (IUD)
• Κάπνισμα
• Φυσικά αλκαλικό pH κόλπου

Για Μυκητιασική Κολπίτιδα

• Λήψη αντιβιοτικών
• Εγκυμοσύνη
• Διαβήτης (κακώς ελεγχόμενος)
• Ανοσοκαταστολή (HIV, χημειοθεραπεία, κορτικοστεροειδή)
• Αντισυλληπτικά χάπια (υψηλά οιστρογόνα)
• Στενά ρούχα, συνθετικά εσώρουχα

Για Τριχομονάδωση

• Πολλαπλοί σεξουαλικοί σύντροφοι
• Ανασφαλής σεξ (χωρίς προφυλακτικό)
• Ιστορικό ΣΜΝ

Για Ατροφική Κολπίτιδα

• Εμμηνόπαυση
• Θηλασμός
• Ωοθηκεκτομή
• Ακτινοθεραπεία πυέλου
• Αντιοιστρογονική θεραπεία (π.χ. αναστολείς αρωματάσης για καρκίνο μαστού)

Διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από γυναικολόγο με συνδυασμό κλινικής εκτίμησης και εργαστηριακών εξετάσεων:

1. Κλινική Εξέταση

• Λεπτομερές ιστορικό (συμπτώματα, σεξουαλική δραστηριότητα, φάρμακα)
• Εξέταση έξω γεννητικών οργάνων και κόλπου
• Παρατήρηση κολπικών εκκρίσεων

2. Έλεγχος pH

• Φυσιολογικό pH: 3.8-4.5
• Βακτηριακή κολπίτιδα: pH > 4.5
• Τριχομονάδωση: pH > 4.5
• Μυκητίαση: pH φυσιολογικό (3.8-4.5)
• Ατροφική κολπίτιδα: pH > 5

3. Whiff Test (Τεστ Οσμής)

• Προσθήκη KOH (υδροξείδιο καλίου) στις εκκρίσεις
• Θετικό: Έντονη οσμή ψαριού → Βακτηριακή κολπίτιδα

4. Μικροσκοπική Εξέταση

• Βακτηριακή κολπίτιδα: Clue cells (κύτταρα με βακτήρια προσκολλημένα)
• Μυκητίαση: Ύφες και σπόρια μυκήτων (με KOH prep)
• Τριχομονάδωση: Κινούμενα τριχόμοιρες (σε υγρό παρασκεύασμα)

5. Καλλιέργεια

• Για επιβεβαίωση τριχομονάδωσης ή ατυπικών μυκητιάσεων
• Για αναγνώριση του είδους του μύκητα (non-albicans Candida)

6. Μοριακές Εξετάσεις (PCR)

• Για τριχομονάδωση και άλλες ΣΜΝ
• Υψηλή ευαισθησία

Κριτήρια Amsel για Βακτηριακή Κολπίτιδα

Διάγνωση απαιτεί 3 από τα 4 παρακάτω:

1. Ομοιογενείς, λεπτές, λευκές εκκρίσεις
2. pH κόλπου > 4.5
3. Θετικό whiff test
4. Clue cells στο μικροσκόπιο

Θεραπεία

1. Βακτηριακή Κολπίτιδα

Πρώτης Γραμμής:

• Μετρονιδαζόλη:
  • 500 mg από το στόμα 2 φορές/ημέρα για 7 ημέρες
  • Ή γέλη 0.75% κολπικά 1 φορά/ημέρα για 5 ημέρες
• Κλινδαμυκίνη:
  • 300 mg από το στόμα 2 φορές/ημέρα για 7 ημέρες
  • Ή κρέμα 2% κολπικά 1 φορά/ημέρα για 7 ημέρες

Εναλλακτικές:

• Τινιδαζόλη 2g από το στόμα μία δόση ή 1g για 5 ημέρες
• Μετρονιδαζόλη 2g μία δόση (υψηλότερο ποσοστό υποτροπής)

Σημείωση: Αποφύγετε αλκοόλ κατά τη λήψη μετρονιδαζόλης (αντίδραση disulfiram).

2. Μυκητιασική Κολπίτιδα

Τοπικά Αντιμυκητιασικά (1-7 ημέρες):

• Clotrimazole κρέμα/υπόθετα
• Miconazole κρέμα/υπόθετα
• Terconazole κρέμα/υπόθετα (πιο αποτελεσματικό για non-albicans)

Από του Στόματος:

• Fluconazole 150 mg μία δόση (απλή μυκητίαση)
• Για επαναλαμβανόμενη μυκητίαση: Fluconazole 150 mg κάθε 3 ημέρες για 2-3 δόσεις

3. Τριχομονάδωση

Θεραπεία:

• Μετρονιδαζόλη: 2g μία δόση ή 500 mg 2 φορές/ημέρα για 7 ημέρες
• Τινιδαζόλη: 2g μία δόση (προτιμάται—υψηλότερο ποσοστό ίασης)

Σημαντικό:

• Ο σεξουαλικός σύντροφος ΠΡΕΠΕΙ να θεραπευτεί (ακόμα και αν ασυμπτωματικός)
• Αποχή από σεξουαλική επαφή μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία
• Έλεγχος για άλλες ΣΜΝ (χλαμύδια, γονόρροια, HIV)

4. Ατροφική Κολπίτιδα

Τοπικά Οιστρογόνα (Πρώτης Γραμμής):

• Κρέμα οιστραδιόλης κολπικά
• Δισκίο οιστραδιόλης κολπικά (Vagifem)
• Δακτύλιος οιστραδιόλης (Estring)

Μη Ορμονικές Επιλογές:

• Ενυδατικά κόλπου
• Λιπαντικά για σεξουαλική επαφή

Συστηματική Ορμονική Θεραπεία: Σε γυναίκες με συστηματικά συμπτώματα εμμηνόπαυσης

5. Μη Λοιμώδης Κολπίτιδα

• Αναγνώριση και αποφυγή ερεθιστικών/αλλεργιογόνων
• Τοπικά κορτικοστεροειδή (για δερματολογικές παθήσεις)
• Αφαίρεση ξένων σωμάτων

Θεραπεία κατά την Εγκυμοσύνη

Βακτηριακή Κολπίτιδα

• Μετρονιδαζόλη 500 mg 2 φορές/ημέρα για 7 ημέρες (μετά το πρώτο τρίμηνο)
• Κλινδαμυκίνη 300 mg 2 φορές/ημέρα για 7 ημέρες

Μυκητίαση

• Μόνο τοπικά αζόλες για 7 ημέρες
• Αποφύγετε fluconazole από το στόμα

Τριχομονάδωση

• Μετρονιδαζόλη 2g μία δόση (ασφαλές κατά την εγκυμοσύνη)

Πρόληψη

• Καλή υγιεινή: Πλύσιμο με νερό και ήπιο σαπούνι, αποφυγή douching
• Βαμβακερά εσώρουχα: Επιτρέπει κυκλοφορία αέρα
• Αποφυγή στενών ρούχων: Μειώνει υγρασία
• Αλλαγή υγρών ρούχων: Μετά από άσκηση/κολύμβηση
• Προφυλακτικά: Μειώνει τον κίνδυνο ΣΜΝ
• Προβιοτικά: Μπορεί να βοηθήσουν στη διατήρηση φυσιολογικής χλωρίδας
• Αποφυγή αρωματικών προϊόντων: Σαπούνια, σερβιέτες, tampons

Επιπλοκές

Βακτηριακή Κολπίτιδα

• Αυξημένος κίνδυνος λοίμωξης μετά από γυναικολογικές επεμβάσεις
• Φλεγμονώδης νόσος της πυέλου (PID)
• Κατά την εγκυμοσύνη: Πρόωρος τοκετός, πρόωρη ρήξη μεμβρανών, χαμηλό βάρος γέννησης
• Αυξημένος κίνδυνος λοίμωξης από HIV

Τριχομονάδωση

• Αυξημένος κίνδυνος λοίμωξης από HIV
• Φλεγμονώδης νόσος της πυέλου
• Κατά την εγκυμοσύνη: Πρόωρος τοκετός

Συχνές Ερωτήσεις (FAQs)

1. Η κολπίτιδα είναι σεξουαλικώς μεταδιδόμενη νόσος;

Η τριχομονάδωση είναι ΣΜΝ. Η βακτηριακή κολπίτιδα και η μυκητίαση δεν είναι ΣΜΝ, αλλά η σεξουαλική δραστηριότητα μπορεί να επηρεάσει τον κίνδυνο.

2. Πρέπει να θεραπευτεί ο σύντροφός μου;

Για τριχομονάδωση, ναι. Για βακτηριακή κολπίτιδα και μυκητίαση, συνήθως όχι, εκτός εάν έχει συμπτώματα.

3. Μπορώ να κάνω σεξ κατά τη διάρκεια της θεραπείας;

Συνιστάται αποχή μέχρι να ολοκληρωθεί η θεραπεία και να υποχωρήσουν τα συμπτώματα.

4. Πόσο καιρό διαρκεί η θεραπεία;

Συνήθως 1-7 ημέρες, ανάλογα με τον τύπο της κολπίτιδας και της θεραπείας.

5. Τι να κάνω εάν τα συμπτώματα επανέλθουν;

Επικοινωνήστε με το γιατρό σας. Μπορεί να χρειαστεί διαφορετική θεραπεία ή διερεύνηση υποκείμενων αιτιών.

6. Μπορώ να χρησιμοποιήσω φάρμακα χωρίς συνταγή;

Για μυκητίαση, ναι. Για άλλους τύπους κολπίτιδας, χρειάζεστε συνταγή και ιατρική διάγνωση.