HPV & Κονδυλώματα: Πλήρης Οδηγός Διάγνωσης, Θεραπείας & Πρόληψης

Εισαγωγή στον Ιό των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων (HPV)

Ο Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων (Human Papillomavirus – HPV) αποτελεί μία από τις συχνότερες σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις παγκοσμίως. Υπάρχουν περισσότεροι από 200 τύποι HPV, εκ των οποίων περίπου 40 μπορούν να μολύνουν την περιοχή των γεννητικών οργάνων. Ορισμένοι από αυτούς τους τύπους προκαλούν κονδυλώματα (γεννητικές κονδυλώματα), ενώ άλλοι μπορούν να οδηγήσουν σε προκαρκινικές και καρκινικές αλλοιώσεις, ιδιαίτερα στον τράχηλο της μήτρας.

Η λοίμωξη από HPV είναι τόσο συχνή που περίπου το 80% των σεξουαλικά ενεργών ατόμων θα προσβληθούν από κάποιον τύπο HPV κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Η πλειοψηφία των λοιμώξεων είναι ασυμπτωματικές και εκλείπουν αυθόρμητα χάρη στο ανοσοποιητικό σύστημα. Ωστόσο, η επίμονη λοίμωξη από υψηλού κινδύνου τύπους HPV μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές επιπλοκές.

Τύποι HPV: Χαμηλού και Υψηλού Κινδύνου

1. Τύποι Χαμηλού Κινδύνου (Low-Risk HPV)

Οι τύποι χαμηλού κινδύνου, κυρίως οι HPV 6 και 11, είναι υπεύθυνοι για το 90% των γεννητικών κονδυλωμάτων. Τα κονδυλώματα είναι καλοήθεις βλάβες που εμφανίζονται στα γεννητικά όργανα, την περιοχή του πρωκτού και σπανιότερα στον λαιμό ή το στόμα.

Χαρακτηριστικά των Κονδυλωμάτων:

• Μικρές, ανυψωμένες βλάβες που μοιάζουν με κουνουπίδι
• Χρώμα παρόμοιο με το δέρμα ή ελαφρώς ροζ
• Μπορεί να είναι μεμονωμένα ή σε ομάδες
• Συνήθως ανώδυνα, αλλά μπορεί να προκαλούν φαγούρα ή ερεθισμό
• Δεν προκαλούν καρκίνο, αλλά επηρεάζουν την ποιότητα ζωής

2. Τύποι Υψηλού Κινδύνου (High-Risk HPV)

Οι τύποι υψηλού κινδύνου, ιδιαίτερα οι HPV 16 και 18, ευθύνονται για περίπου το 70% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας. Αυτοί οι τύποι μπορούν επίσης να προκαλέσουν:

• Καρκίνο του αιδοίου
• Καρκίνο του κόλπου
• Καρκίνο του πέους
• Καρκίνο του πρωκτού
• Καρκίνο του στοματοφάρυγγα

Η επίμονη λοίμωξη από υψηλού κινδύνου HPV μπορεί να οδηγήσει σε προκαρκινικές δυσπλασίες (CIN – Cervical Intraepithelial Neoplasia), οι οποίες, αν δεν αντιμετωπιστούν, μπορεί να εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο.

Πώς Μεταδίδεται ο HPV

Ο HPV μεταδίδεται κυρίως μέσω της άμεσης δερματικής επαφής κατά τη διάρκεια σεξουαλικής δραστηριότητας. Δεν απαιτείται διείσδυση για τη μετάδοση – η επαφή δέρματος με δέρμα αρκεί.

Τρόποι Μετάδοσης:

• Κολπική σεξουαλική επαφή
• Πρωκτική σεξουαλική επαφή
• Στοματική σεξουαλική επαφή (μπορεί να προκαλέσει στοματοφαρυγγικό HPV)
• Γεννητική επαφή δέρματος με δέρμα (ακόμα και χωρίς διείσδυση)
• Κάθετη μετάδοση από τη μητέρα στο μωρό κατά τον τοκετό (σπάνια)

Παράγοντες Κινδύνου:

• Πολλοί σεξουαλικοί σύντροφοι
• Έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας σε νεαρή ηλικία
• Αδύναμο ανοσοποιητικό σύστημα (π.χ. HIV, ανοσοκατασταλτικά φάρμακα)
• Κάπνισμα (αυξάνει τον κίνδυνο εξέλιξης σε καρκίνο)
• Άλλες σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις
• Ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων

Συμπτώματα και Κλινική Εικόνα

Ασυμπτωματική Λοίμωξη

Η πλειοψηφία των λοιμώξεων από HPV είναι εντελώς ασυμπτωματική. Το άτομο δεν γνωρίζει ότι έχει προσβληθεί και ο ιός μπορεί να εκλείψει αυθόρμητα μέσα σε 1-2 χρόνια χάρη στην ανοσολογική απάντηση.

Συμπτωματική Λοίμωξη – Γεννητικά Κονδυλώματα

Όταν εμφανιστούν συμπτώματα, τα πιο συχνά είναι:

• Μικρές εξογκώματα στα γεννητικά όργανα (αιδοίο, κόλπο, τράχηλος μήτρας, πέος, όσχεο)
• Ομάδες εξογκωμάτων που μοιάζουν με κουνουπίδι
• Φαγούρα ή δυσφορία στην περιοχή των γεννητικών οργάνων
• Ελαφριά αιμορραγία κατά τη σεξουαλική επαφή (αν τα κονδυλώματα ερεθιστούν)

Επίμονη Λοίμωξη από Υψηλού Κινδύνου HPV

Οι υψηλού κινδύνου τύποι HPV συνήθως δεν προκαλούν άμεσα συμπτώματα. Η εξέλιξη σε προκαρκινικές ή καρκινικές αλλοιώσεις μπορεί να διαρκέσει 10-20 χρόνια. Τα συμπτώματα εμφανίζονται σε προχωρημένα στάδια:

• Μετεμμηνοπαυσιακή αιμορραγία
• Μεταίχμια αιμορραγία
• Αιμορραγία μετά από σεξουαλική επαφή
• Ασυνήθιστα κολπικά εκκρίματα
• Πυελικός πόνος

Διάγνωση του HPV και των Κονδυλωμάτων

1. Κλινική Εξέταση

Ο γυναικολόγος μπορεί να διαγνώσει τα γεννητικά κονδυλώματα με απλή οπτική εξέταση κατά τη διάρκεια της γυναικολογικής εξέτασης. Τα κονδυλώματα είναι συνήθως ευδιάκριτα, αλλά μικρές βλάβες μπορεί να απαιτήσουν κολποσκόπηση.

2. Τεστ Παπανικολάου (Pap Test / Cervical Cytology)

Το τεστ Παπανικολάου είναι μία εξέταση προληπτικού ελέγχου που ανιχνεύει ανώμαλα κύτταρα στον τράχηλο της μήτρας. Δεν ανιχνεύει τον ίδιο τον HPV, αλλά τις κυτταρικές αλλαγές που προκαλεί.

Συχνότητα Εξέτασης:

• 21-29 ετών: Τεστ Παπανικολάου κάθε 3 χρόνια
• 30-65 ετών: Τεστ Παπανικολάου + HPV test κάθε 5 χρόνια (συνιστάται)
• Μετά από υστερεκτομή: Συνήθως δεν χρειάζεται, εκτός αν υπάρχει ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων

3. Μοριακό Τεστ HPV (HPV DNA/RNA Test)

Το μοριακό τεστ HPV ανιχνεύει το γενετικό υλικό (DNA ή RNA) του ιού στα κύτταρα του τραχήλου της μήτρας. Αυτό το τεστ μπορεί να προσδιορίσει:

• Την παρουσία υψηλού κινδύνου τύπων HPV
• Τον συγκεκριμένο τύπο HPV (γονότυπος) σε ορισμένες περιπτώσεις

Το HPV test συνδυάζεται συχνά με το τεστ Παπανικολάου (co-testing) σε γυναίκες ηλικίας 30 ετών και άνω για μεγιστοποίηση της ευαισθησίας στην ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων.

4. Κολποσκόπηση

Αν το τεστ Παπανικολάου ή το HPV test είναι θετικό, συνιστάται κολποσκόπηση. Αυτή η διαδικασία επιτρέπει στον γυναικολόγο να εξετάσει τον τράχηλο της μήτρας με μεγέθυνση και να λάβει βιοψία από ύποπτες περιοχές.

5. Βιοψία

Η βιοψία είναι η οριστική διαγνωστική μέθοδος για την επιβεβαίωση προκαρκινικών ή καρκινικών αλλοιώσεων. Το ιστολογικό δείγμα εξετάζεται μικροσκοπικά για να προσδιοριστεί ο βαθμός δυσπλασίας (CIN 1, 2, 3 ή καρκίνος).

Θεραπεία των Κονδυλωμάτων

Τα γεννητικά κονδυλώματα δεν έχουν οριστική θεραπεία που να εξαλείφει τον ιό HPV από το σώμα. Ωστόσο, υπάρχουν θεραπείες που μπορούν να αφαιρέσουν τις ορατές βλάβες και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής.

1. Τοπικές Θεραπείες (Φαρμακευτικές)

Imiquimod (Aldara):

• Κρέμα που ενισχύει την τοπική ανοσολογική απάντηση
• Εφαρμόζεται 3 φορές την εβδομάδα για έως και 16 εβδομάδες
• Μπορεί να προκαλέσει ερυθρότητα και ερεθισμό

Podophyllotoxin (Condyline):

• Τοπικό διάλυμα που καταστρέφει τα κύτταρα των κονδυλωμάτων
• Εφαρμόζεται 2 φορές την ημέρα για 3 ημέρες, ακολουθούμενο από 4 ημέρες ανάπαυσης
• Κύκλος μπορεί να επαναληφθεί έως 4 φορές

Sinecatechins (Veregen):

• Αλοιφή από εκχύλισμα πράσινου τσαγιού
• Εφαρμόζεται 3 φορές την ημέρα για έως και 16 εβδομάδες

2. Χειρουργικές και Καταστροφικές Μέθοδοι

Κρυοθεραπεία (Cryotherapy):

• Κατάψυξη των κονδυλωμάτων με υγρό άζωτο
• Γρήγορη και αποτελεσματική μέθοδος
• Μπορεί να απαιτήσει πολλαπλές συνεδρίες

Ηλεκτροχειρουργική (Electrocautery):

• Καύση των κονδυλωμάτων με ηλεκτρικό ρεύμα
• Απαιτεί τοπική αναισθησία

Χειρουργική Αφαίρεση (Excision):

• Αφαίρεση μεγάλων ή ανθεκτικών κονδυλωμάτων με νυστέρι
• Απαιτεί τοπική ή γενική αναισθησία

Laser Θεραπεία (CO2 Laser):

• Χρήση λέιζερ για εξάτμιση των κονδυλωμάτων
• Κατάλληλη για εκτεταμένες ή δύσκολες περιοχές
• Απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό

3. Υποστηρικτική Θεραπεία

• Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος (υγιεινή διατροφή, άσκηση, διακοπή καπνίσματος)
• Ψυχολογική υποστήριξη για διαχείριση του στρες και της ανησυχίας
• Παρακολούθηση για υποτροπές

Διαχείριση Προκαρκινικών Αλλοιώσεων (CIN)

Οι προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου της μήτρας (CIN – Cervical Intraepithelial Neoplasia) ταξινομούνται σε τρεις βαθμούς:

• CIN 1: Ήπια δυσπλασία (συχνά εκλείπει αυθόρμητα)
• CIN 2: Μέτρια δυσπλασία
• CIN 3: Σοβαρή δυσπλασία / Carcinoma in situ

Θεραπευτικές Επιλογές:

1. Παρακολούθηση (Watch and Wait):

• Για CIN 1 σε νεαρές γυναίκες
• Επανέλεγχος με Pap test και HPV test κάθε 6-12 μήνες

2. LEEP (Loop Electrosurgical Excision Procedure):

• Χρήση ηλεκτρικού βρόχου για αφαίρεση του ανώμαλου ιστού
• Γρήγορη διαδικασία με τοπική αναισθησία

3. Κωνοειδής Βιοψία (Cone Biopsy):

• Αφαίρεση κωνικού τμήματος του τραχήλου της μήτρας
• Χρησιμοποιείται για CIN 2/3 ή όταν η LEEP δεν είναι εφικτή

4. Κρυοθεραπεία:

• Κατάψυξη του ανώμαλου ιστού
• Κατάλληλη για μικρές, καλά ορισμένες βλάβες

Εμβολιασμός κατά του HPV

Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί μία από τις πιο αποτελεσματικές μεθόδους πρόληψης τόσο των κονδυλωμάτων όσο και του καρκίνου που σχετίζεται με τον HPV.

Διαθέσιμα Εμβόλια:

1. Gardasil 9 (εννεαδύναμο εμβόλιο):

• Προστατεύει από 9 τύπους HPV: 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58
• Προλαμβάνει το 90% των καρκίνων του τραχήλου της μήτρας
• Προλαμβάνει το 90% των γεννητικών κονδυλωμάτων

2. Cervarix (διδύναμο εμβόλιο):

• Προστατεύει από τους τύπους HPV 16 και 18
• Στοχεύει κυρίως στην πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας

Ποιοι Πρέπει να Εμβολιαστούν;

Συνιστώμενες Ηλικίες:

• 11-12 ετών: Ιδανική ηλικία εμβολιασμού (πριν την έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας)
• 9-26 ετών: Ο εμβολιασμός συνιστάται για όλους (αγόρια και κορίτσια)
• 27-45 ετών: Ο εμβολιασμός μπορεί να συζητηθεί με τον γιατρό (λιγότερο αποτελεσματικός)

Σχήμα Εμβολιασμού:

• Ηλικία 9-14 ετών: 2 δόσεις (0, 6-12 μήνες)
• Ηλικία ≥15 ετών: 3 δόσεις (0, 1-2, 6 μήνες)

Ασφάλεια και Παρενέργειες:

Τα εμβόλια HPV είναι εξαιρετικά ασφαλή και έχουν μελετηθεί σε εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως. Οι συνηθέστερες παρενέργειες είναι:

• Πόνος ή ερυθρότητα στο σημείο της ένεσης
• Ήπιος πυρετός
• Πονοκέφαλος
• Ζάλη (σπάνια)

Πρόληψη του HPV και των Κονδυλωμάτων

1. Εμβολιασμός

Όπως αναφέρθηκε, ο εμβολιασμός είναι η πιο αποτελεσματική μέθοδος πρόληψης. Συνιστάται να γίνεται πριν την έναρξη σεξουαλικής δραστηριότητας για μέγιστη προστασία.

2. Ασφαλής Σεξ και Χρήση Προφυλακτικού

Η χρήση προφυλακτικού μειώνει τον κίνδυνο μετάδοσης του HPV, αλλά δεν παρέχει πλήρη προστασία, καθώς ο ιός μπορεί να μεταδοθεί από περιοχές που δεν καλύπτονται από το προφυλακτικό.

3. Περιορισμός Αριθμού Σεξουαλικών Συντρόφων

Όσο μικρότερος είναι ο αριθμός των σεξουαλικών συντρόφων, τόσο μικρότερος είναι ο κίνδυνος έκθεσης στον HPV.

4. Τακτικός Γυναικολογικός Έλεγχος

Ο τακτικός προληπτικός έλεγχος με Pap test και HPV test είναι απαραίτητος για την έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων.

5. Διακοπή του Καπνίσματος

Το κάπνισμα αυξάνει τον κίνδυνο εξέλιξης της λοίμωξης από HPV σε προκαρκινικές και καρκινικές αλλοιώσεις.

6. Ενίσχυση του Ανοσοποιητικού Συστήματος

• Υγιεινή διατροφή πλούσια σε φρούτα και λαχανικά
• Τακτική άσκηση
• Επαρκής ύπνος
• Διαχείριση του στρες

HPV και Εγκυμοσύνη

Επίδραση στην Εγκυμοσύνη

Η λοίμωξη από HPV συνήθως δεν επηρεάζει την ικανότητα για σύλληψη ούτε την πορεία της εγκυμοσύνης. Ωστόσο, τα κονδυλώματα μπορεί να:

• Αυξηθούν σε μέγεθος κατά την εγκυμοσύνη λόγω ορμονικών αλλαγών
• Προκαλέσουν αιμορραγία κατά τον τοκετό αν βρίσκονται στον κόλπο

Κάθετη Μετάδοση

Η μετάδοση του HPV από τη μητέρα στο νεογνό κατά τον τοκετό είναι εξαιρετικά σπάνια. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις, το μωρό μπορεί να αναπτύξει παιδική υποτροπιάζουσα αναπνευστική θηλωμάτωση (juvenile-onset recurrent respiratory papillomatosis), μία κατάσταση όπου σχηματίζονται θηλώματα στον λάρυγγα.

Διαχείριση κατά την Εγκυμοσύνη

• Αποφυγή θεραπείας κονδυλωμάτων εκτός αν υπάρχει επείγουσα ανάγκη
• Καισαρική τομή δεν συνιστάται ρουτινικά, εκτός αν τα κονδυλώματα είναι τόσο μεγάλα που εμποδίζουν τον τοκετό
• Τακτική παρακολούθηση με Pap test μετά τον τοκετό

HPV στους Άνδρες

Οι άνδρες μπορούν επίσης να προσβληθούν από HPV και να αναπτύξουν:

• Γεννητικά κονδυλώματα στο πέος, όσχεο ή πρωκτό
• Καρκίνο του πέους (σπάνιο)
• Καρκίνο του πρωκτού (ιδιαίτερα σε άνδρες που έχουν σεξ με άνδρες)
• Καρκίνο του στοματοφάρυγγα

Διάγνωση στους Άνδρες

Δεν υπάρχει ρουτινικό screening test για HPV στους άνδρες. Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση και την ανίχνευση κονδυλωμάτων ή άλλων βλαβών.

Εμβολιασμός στους Άνδρες

Ο εμβολιασμός με Gardasil 9 συνιστάται για αγόρια και άνδρες ηλικίας 9-26 ετών για προστασία από γεννητικά κονδυλώματα και καρκίνους που σχετίζονται με τον HPV.

HPV και Ψυχολογική Επίδραση

Η διάγνωση HPV ή γεννητικών κονδυλωμάτων μπορεί να προκαλέσει:

• Άγχος και φόβο για τον καρκίνο
• Ντροπή και ενοχή
• Προβλήματα στις σχέσεις (π.χ. πώς να το αποκαλύψω στον σύντροφό μου;)
• Μειωμένη σεξουαλική αυτοπεποίθηση

Συμβουλές Διαχείρισης:

• Εκπαίδευση: Κατανόηση ότι ο HPV είναι πολύ συχνός και συνήθως ακίνδυνος
• Ανοιχτή επικοινωνία με τον σύντροφο
• Ψυχολογική υποστήριξη αν χρειάζεται
• Εστίαση στη θεραπεία και πρόληψη αντί για το στίγμα

Μύθοι και Αλήθειες για τον HPV

Μύθος 1: “Μόνο οι γυναίκες με πολλούς συντρόφους κολλάνε HPV”

Αλήθεια: Ο HPV είναι τόσο συχνός που ακόμα και άτομα με έναν σεξουαλικό σύντροφο μπορούν να προσβληθούν.

Μύθος 2: “Αν έχω HPV, θα αναπτύξω καρκίνο”

Αλήθεια: Η πλειοψηφία των λοιμώξεων από HPV εκλείπουν αυθόρμητα και δεν προκαλούν καρκίνο. Μόνο η επίμονη λοίμωξη από υψηλού κινδύνου τύπους μπορεί να οδηγήσει σε καρκίνο.

Μύθος 3: “Το προφυλακτικό προστατεύει πλήρως από τον HPV”

Αλήθεια: Το προφυλακτικό μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν παρέχει 100% προστασία.

Μύθος 4: “Αν είμαι εμβολιασμένη, δεν χρειάζεται Pap test”

Αλήθεια: Ο εμβολιασμός δεν προστατεύει από όλους τους τύπους HPV. Ο τακτικός έλεγχος παραμένει απαραίτητος.

Μύθος 5: “Ο HPV μεταδίδεται μόνο με σεξουαλική επαφή”

Αλήθεια: Ο HPV μεταδίδεται με δερματική επαφή στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, ακόμα και χωρίς διείσδυση.

Πότε να Επισκεφτείτε τον Γυναικολόγο

Επισκεφτείτε τον γυναικολόγο αμέσως αν:

• Παρατηρήσετε εξογκώματα ή βλάβες στα γεννητικά όργανα
• Έχετε ασυνήθιστη αιμορραγία (μετεμμηνοπαυσιακή, μεταίχμια, μετά από σεξουαλική επαφή)
• Έχετε ασυνήθιστα κολπικά εκκρίματα
• Έχετε πόνο ή δυσφορία στην πυελική περιοχή
• Είστε 21 ετών ή άνω και δεν έχετε κάνει Pap test τα τελευταία 3 χρόνια
• Έχετε θετικό HPV test ή ανώμαλο Pap test

Συμπέρασμα

Ο Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων (HPV) είναι μία εξαιρετικά συχνή σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη που μπορεί να προκαλέσει τόσο καλοήθεις βλάβες (κονδυλώματα) όσο και προκαρκινικές και καρκινικές αλλοιώσεις. Ευτυχώς, με τον εμβολιασμό, τον τακτικό προληπτικό έλεγχο και την έγκαιρη θεραπεία, ο κίνδυνος σοβαρών επιπλοκών μπορεί να μειωθεί δραστικά.

Ο εμβολιασμός κατά του HPV αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία πρόληψης και συνιστάται για όλους τους νέους και τις νέες πριν την έναρξη της σεξουαλικής δραστηριότητας. Ο τακτικός γυναικολογικός έλεγχος με Pap test και HPV test είναι απαραίτητος για την έγκαιρη ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων, οι οποίες μπορούν να θεραπευτούν επιτυχώς.

Αν έχετε οποιαδήποτε ανησυχία σχετικά με τον HPV, τα κονδυλώματα ή τον προληπτικό έλεγχο του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, μη διστάσετε να επικοινωνήσετε με έναν εξειδικευμένο γυναικολόγο. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία είναι το κλειδί για τη διατήρηση της υγείας σας.

---

Επικοινωνία

Για περισσότερες πληροφορίες ή για να κλείσετε ραντεβού, επικοινωνήστε με τον Δρ. Ιωάννη Δημητρακόπουλο, Μαιευτήρα-Γυναικολόγο:

📍 Διεύθυνση: Γούναρη 196, Αθήνα
📞 Τηλέφωνο: 210 6716126
📱 Κινητό: 698 564 6410
🌐 Website: dr-dimitrakopoulos.com

Αυτό το άρθρο παρέχεται μόνο για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή. Για οποιαδήποτε ιατρική ανησυχία, συμβουλευτείτε έναν εξειδικευμένο επαγγελματία υγείας.