Ενδομητρίωση (Endometriosis): Πλήρης Οδηγός Συμπτωμάτων, Διάγνωσης & Θεραπείας

Τι είναι η Ενδομητρίωση;

Η ενδομητρίωση (endometriosis) είναι μια χρόνια γυναικολογική πάθηση στην οποία ιστός παρόμοιος με τον ενδομήτριο (τον βλεννογόνο που επενδύει το εσωτερικό της μήτρας) αναπτύσσεται εκτός της μήτρας. Αυτός ο ιστός μπορεί να βρεθεί στις ωοθήκες, τις σάλπιγγες, την περιτοναϊκή κοιλότητα, το έντερο και άλλα όργανα της πυέλου.

Όπως ο φυσιολογικός ενδομήτριος, ο εκτοπικός ιστός αντιδρά στις ορμονικές αλλαγές του εμμηνορροϊκού κύκλου: παχαίνει, διασπάται και αιμορραγεί. Ωστόσο, επειδή βρίσκεται εκτός της μήτρας, το αίμα και οι ιστοί δεν μπορούν να αποβληθούν, προκαλώντας φλεγμονή, πόνο, σχηματισμό συμφύσεων και κύστεων (ενδομητριώματα).

📊 Επιδημιολογία

• Προσβάλλει 10-15% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας (15-49 ετών)
• Περίπου 176 εκατομμύρια γυναίκες παγκοσμίως
• Συχνότερη σε γυναίκες 25-35 ετών
• Έως 50% των γυναικών με υπογονιμότητα έχουν ενδομητρίωση
• Από τη διάγνωση μέχρι τη σωστή αντιμετώπιση περνούν συχνά 7-10 χρόνια

🔴 Συμπτώματα Ενδομητρίωσης

Τα συμπτώματα ποικίλλουν σημαντικά. Ορισμένες γυναίκες έχουν σοβαρά συμπτώματα, ενώ άλλες με εκτεταμένη ενδομητρίωση μπορεί να μην έχουν καθόλου συμπτώματα.

✅ Κύρια Συμπτώματα:

• Δυσμηνόρροια (επώδυνη περίοδος): Έντονος πόνος στην πύελο που αρχίζει πριν την περίοδο και συνεχίζεται μέχρι το τέλος της
• Χρόνιος πυελικός πόνος: Πόνος που διαρκεί >6 μήνες, ακόμα και εκτός περιόδου
• Δυσπαρευνία (επώδυνη σεξουαλική επαφή): Πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή ή μετά από αυτή
• Υπογονιμότητα: Δυσκολία σύλληψης (30-50% των γυναικών με ενδομητρίωση)
• Δυσχερής ούρηση ή αφόδευση: Πόνος κατά την ούρηση ή την αφόδευση, ειδικά κατά την περίοδο
• Αιμορραγία: Βαριά ή ακανόνιστη περίοδος, αιμορραγία μεταξύ περιόδων
• Γαστρεντερικά συμπτώματα: Φούσκωμα, ναυτία, διάρροια, δυσκοιλιότητα (ειδικά κατά την περίοδο)
• Χρόνια κόπωση

⚠️ Σταδιοποίηση Ενδομητρίωσης:

Η Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής (ASRM) ταξινομεί την ενδομητρίωση σε 4 στάδια:

Στάδιο	Περιγραφή	Χαρακτηριστικά
I – Ελάχιστη	Μεμονωμένες μικρές εστίες	Λίγες επιφανειακές εστίες
II – Ήπια	Περισσότερες εστίες, βαθύτερες βλάβες	Βαθύτεροι εμφυτεύματα
III – Μέτρια	Πολλές εστίες, κύστεις ωοθηκών	Ενδομητριώματα, ελαφρές συμφύσεις
IV – Σοβαρή	Εκτεταμένες βλάβες, μεγάλες κύστεις	Εκτεταμένα ενδομητριώματα, πυκνές συμφύσεις

🧬 Αιτίες & Παράγοντες Κινδύνου

Η ακριβής αιτία της ενδομητρίωσης δεν είναι πλήρως κατανοητή, αλλά υπάρχουν διάφορες θεωρίες:

1️⃣ Παλίνδρομη Εμμηνόρροια (Θεωρία Sampson)

Κατά την περίοδο, αίμα με κύτταρα ενδομητρίου ρέει προς τα πίσω μέσω των σαλπίγγων στην πυελική κοιλότητα, όπου τα κύτταρα εμφυτεύονται και αναπτύσσονται.

2️⃣ Μετάπλαση Κυττάρων

Κύτταρα του περιτοναίου μετατρέπονται σε ενδομητριακά κύτταρα λόγω ορμονών ή ανοσολογικών παραγόντων.

3️⃣ Λεμφική/Αιματογενής Διασπορά

Κύτταρα ενδομητρίου μεταφέρονται μέσω λεμφαγγείων ή αιμοφόρων αγγείων σε άλλα μέρη του σώματος.

4️⃣ Ανοσολογικοί Παράγοντες

Δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος επιτρέπει στα κύτταρα ενδομητρίου να επιβιώσουν εκτός μήτρας.

📋 Παράγοντες Κινδύνου:

• Οικογενειακό ιστορικό: Αυξημένος κίνδυνος (7-10x) αν συγγενείς α’ βαθμού έχουν ενδομητρίωση
• Πρώιμη εμμήναρχη (<11 ετών)
• Σύντομος κύκλος (<27 ημέρες)
• Βαριά και μακράς διάρκειας περίοδος (>7 ημέρες)
• Nulliparity (καμία εγκυμοσύνη)
• Χαμηλό Body Mass Index (BMI)
• Ανατομικές ανωμαλίες που εμποδίζουν την εμμηνορροϊκή ροή

🩺 Διάγνωση

Η διάγνωση της ενδομητρίωσης απαιτεί συνδυασμό ιστορικού, κλινικής εξέτασης και απεικονιστικών μεθόδων. Η οριστική διάγνωση γίνεται με λαπαροσκόπηση.

1️⃣ Κλινική Εξέταση

• Γυναικολογική εξέταση: Ψηλάφηση για ευαίσθητα σημεία, όγκους, κυστικές εξάρσεις
• Εξέταση ορθού-κόλπου: Για διάγνωση βαθιάς διηθητικής ενδομητρίωσης

2️⃣ Απεικονιστικές Εξετάσεις

• Υπερηχογράφημα (Transvaginal Ultrasound):
  • Ανίχνευση ενδομητριωμάτων ωοθηκών (“σοκολατένιες κύστεις”)
  • Ευαισθησία 93% για ενδομητριώματα
• Μαγνητική Τομογραφία (MRI):
  • Καλύτερη για διάγνωση βαθιάς διηθητικής ενδομητρίωσης
  • Αξιολογεί εκτεταμένες βλάβες στην πύελο

3️⃣ Δείκτες Αίματος

• CA-125: Μπορεί να είναι ελαφρώς αυξημένος, αλλά ΔΕΝ είναι ειδικός
• Χρησιμοποιείται για παρακολούθηση, όχι διάγνωση

4️⃣ Λαπαροσκόπηση (Gold Standard)

• Οριστική διάγνωση με οπτική επιβεβαίωση και βιοψία
• Επιτρέπει ταυτόχρονη θεραπευτική επέμβαση
• Αναγνωρίζει εστίες που δεν φαίνονται στην απεικόνιση

💊 Θεραπεία

Η θεραπεία της ενδομητρίωσης εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, την έκταση της νόσου και την επιθυμία για εγκυμοσύνη.

🔹 Φαρμακευτική Θεραπεία

1. Αναλγητικά

• NSAIDs (Ibuprofen, Naproxen): Μείωση πόνου και φλεγμονής
• Πρώτη γραμμή για ήπιο πόνο

2. Ορμονική Θεραπεία

Στόχος: Καταστολή ωοθηκικής λειτουργίας και μείωση οιστρογόνων

• Αντισυλληπτικά Χάπια (Combined Oral Contraceptives):
  • Συνεχής χορήγηση (χωρίς διακοπή) για καλύτερα αποτελέσματα
  • Μειώνει την ανάπτυξη ενδομητριακού ιστού
• Προγεσταγόνα:
  • Medroxyprogesterone acetate (Depo-Provera)
  • Dienogest (Visanne) – εξειδικευμένο για ενδομητρίωση
  • Ενδομήτριο σπείραμα με levonorgestrel (Mirena)
• Αγωνιστές GnRH (Gonadotropin-Releasing Hormone):
  • Leuprolide, Goserelin
  • Δημιουργούν “ιατρική εμμηνόπαυση” – μειώνουν οιστρογόνα
  • Χρήση έως 6 μήνες λόγω παρενεργειών (οστεοπόρωση)
  • Add-back θεραπεία (οιστρογόνα σε χαμηλές δόσεις) για μείωση παρενεργειών
• Ανταγωνιστές GnRH:
  • Elagolix (Orilissa) – νεότερο φάρμακο
  • Λιγότερες παρενέργειες από αγωνιστές GnRH
• Αναστολείς Αρωματάσης:
  • Letrozole, Anastrozole
  • Χρησιμοποιούνται σε ανθεκτικές περιπτώσεις

🔹 Χειρουργική Θεραπεία

1. Συντηρητική Χειρουργική (Λαπαροσκοπία)

• Στόχος: Αφαίρεση/καταστροφή εστιών ενδομητρίωσης, διατήρηση γονιμότητας
• Τεχνικές:
  • Εκτομή (excision) – χρυσό πρότυπο
  • Καυτηριασμός (ablation)
  • Αφαίρεση ενδομητριωμάτων ωοθηκών
  • Λύση συμφύσεων
• Πλεονεκτήματα: Άμεση ανακούφιση πόνου, βελτίωση γονιμότητας
• Υποτροπή: 20-40% σε 5 χρόνια

2. Οριστική Χειρουργική (Υστερεκτομή)

• Υστερεκτομή με ή χωρίς ωοθηκεκτομή
• Για γυναίκες που έχουν ολοκληρώσει την οικογένειά τους
• Δεν εγγυάται απουσία υποτροπής αν παραμείνουν οι ωοθήκες

🔹 Θεραπεία Υπογονιμότητας

• Ήπια-μέτρια ενδομητρίωση:
  • Λαπαροσκοπική εκτομή → Βελτίωση γονιμότητας
  • Intrauterine Insemination (IUI)
• Σοβαρή ενδομητρίωση:
  • In Vitro Fertilization (IVF) – υψηλότερα ποσοστά επιτυχίας

🛡️ Πρόληψη & Διαχείριση

✅ Συμβουλές Διαχείρισης:

1. Τακτική άσκηση: Μειώνει τα επίπεδα οιστρογόνων και βελτιώνει τα συμπτώματα
2. Υγιεινή διατροφή:
   • Αύξηση φρούτων, λαχανικών, ω-3 λιπαρών οξέων
   • Μείωση κόκκινου κρέατος, τρανς λιπών
3. Διαχείριση στρες: Γιόγκα, διαλογισμός, ψυχοθεραπεία
4. Θερμότητα: Θερμοφόρα για ανακούφιση πόνου
5. Ακουπουντούρα: Μπορεί να βοηθήσει στη μείωση πόνου
6. Φυσιοθεραπεία πυελικού εδάφους: Για χρόνιο πυελικό πόνο

⚠️ Επιπλοκές

• Υπογονιμότητα: 30-50% των γυναικών με ενδομητρίωση
• Χρόνιος πόνος: Επηρεάζει ποιότητα ζωής, εργασία, σχέσεις
• Συμφύσεις: Ιστός ουλής που προκαλεί συγκόλληση οργάνων
• Κύστεις ωοθηκών (Ενδομητριώματα): Μπορεί να απαιτήσουν χειρουργική αφαίρεση
• Αυξημένος κίνδυνος καρκίνου ωοθηκών: Μικρή αύξηση κινδύνου (1-2%)
• Ψυχολογικές επιπτώσεις: Κατάθλιψη, άγχος

❓ Συχνές Ερωτήσεις (FAQ)

1. Μπορώ να μείνω έγκυος αν έχω ενδομητρίωση;

Ναι. Πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση μένουν έγκυες φυσιολογικά. Ωστόσο, η ενδομητρίωση αυξάνει τον κίνδυνο υπογονιμότητας. Η θεραπεία (λαπαροσκοπία, IVF) μπορεί να βελτιώσει τις πιθανότητες σύλληψης.

2. Θα εξαφανιστεί η ενδομητρίωση μετά την εμμηνόπαυση;

Συνήθως βελτιώνεται. Επειδή η ενδομητρίωση εξαρτάται από τα οιστρογόνα, τα συμπτώματα συνήθως μειώνονται μετά την εμμηνόπαυση. Ωστόσο, η ορμονική υποκατάστατη θεραπεία (HRT) μπορεί να επιδεινώσει τα συμπτώματα.

3. Είναι η ενδομητρίωση καρκίνος;

Όχι. Η ενδομητρίωση είναι καλοήθης πάθηση. Ωστόσο, συνδέεται με μικρή αύξηση κινδύνου για ορισμένους τύπους καρκίνου ωοθηκών.

4. Μπορώ να προλάβω την ενδομητρίωση;

Δεν υπάρχει εγγυημένη πρόληψη, αλλά ορισμένοι παράγοντες μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο:

• Εγκυμοσύνη και θηλασμός (καταστέλλουν ωοθηκική λειτουργία)
• Χρήση αντισυλληπτικών χαπιών
• Τακτική άσκηση
• Αποφυγή υπερβολικής αλκοόλ και καφεΐνης

5. Γιατί χρειάστηκαν χρόνια για τη διάγνωση;

Η καθυστέρηση διάγνωσης οφείλεται σε:

• Κανονικοποίηση πόνου: Πολλές γυναίκες πιστεύουν ότι ο έντονος πόνος περιόδου είναι φυσιολογικός
• Αόριστα συμπτώματα: Ομοιάζουν με άλλες παθήσεις (IBS, κυστίτιδα)
• Ανάγκη για λαπαροσκόπηση: Για οριστική διάγνωση

6. Θα επιστρέψει η ενδομητρίωση μετά τη θεραπεία;

Υπάρχει κίνδυνος υποτροπής. Μετά από λαπαροσκοπική χειρουργική, 20-40% των γυναικών παρουσιάζουν υποτροπή εντός 5 ετών. Η ορμονική θεραπεία μετά τη χειρουργική μειώνει τον κίνδυνο υποτροπής.

7. Μπορώ να χρησιμοποιήσω εναλλακτικές θεραπείες;

Ναι, ως συμπληρωματικές. Ακουπουντούρα, φυσιοθεραπεία, διατροφή και συμπληρώματα μπορεί να βοηθήσουν στη διαχείριση συμπτωμάτων, αλλά δεν αντικαθιστούν την ιατρική θεραπεία.

8. Πώς επηρεάζει η ενδομητρίωση τη σεξουαλική ζωή;

Η δυσπαρευνία (επώδυνη επαφή) είναι συχνή και μπορεί να επηρεάσει τις σχέσεις. Επικοινωνία με τον σύντροφο, διαφορετικές στάσεις και ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσουν.

📞 Επικοινωνήστε με τον Γυναικολόγο σας

Αν βιώνετε συμπτώματα ενδομητρίωσης, είναι σημαντικό να αναζητήσετε ιατρική συμβουλή για σωστή διάγνωση και θεραπεία. Η έγκαιρη αντιμετώπιση βελτιώνει την ποιότητα ζωής και τη γονιμότητα.

---

Αποποίηση ευθύνης: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική συμβουλή, διάγνωση ή θεραπεία. Συμβουλευτείτε πάντα τον γυναικολόγο σας για οποιαδήποτε ερώτηση σχετικά με την υγεία σας.